فرصتهای رشد سرمایه غیرمنتظره، عدم آگاهی کاربران و محیط نسبت نا آشنا و پیچیده حوزه ارزهای دیجیتال، طمع سواستفادهگران این حوزه برای کلاهبرداری را افزایش میدهد. طی گزارشات موجود، در سال ۲۰۲۴ شاهد بیش از ۵.۷ میلیارد دلار سرقت در حوزه ارزهای دیجیتال بودیم. این آمار محدود به کاربران عادی و گزارشهای ثبت شده است و سرقتهای سازمانی یا ثبت نشده این میزان را چندین برابر افزایش خواهند داد. اما آیا آیا کلاهبرداری ارز دیجیتال قابل پیگیری است؟
در این مقاله آموزشی از سایت ارزیکال انواع روشهای کلاهبرداری و نحوه پیگیری سرقت را آموزش خواهیم داد. در ادامه نیز روشهای جلوگیری را آموزش خواهیم داد که میتواند مهمترین بخش این مطلب باشد!
روشهای پیگیری کلاهبرداری ارز دیجیتال
بازار ارزهای دیجیتال یک سیستم مالی مبتنی بر فناوری بلاک چین است. این فناوری کاملا شفاف و قابل رصد است، یعنی هر تراکنشی که ثبت میشود در آینده کاملا شفاف قابل پیگیری است. اما علیرغم امکان پیگیری، به دلیل ماهیت حفاظت از حریم خصوصی، ردیابی کلاهبرداریهای ارز دیجیتال کار بسیار دشواری است.
به زبان ساده یعنی همه چیز کاملا مشخص است که در چه تاریخی چه تراکنشی انجام شده است. اما ردیابی آن که مالک این دارایی کیست و کجا قرار دارد بسیار دشوار است.
کلابرداریهای راگ پول (Rug Pull) که از جانب تیم توسعهدهنده پروژهها اتفاق میافتد چطور؟ آیا میتوان آنها را پیگیری و سرمایه از دست رفته را زنده کرد؟
با توجه به این توضیحات خیلی کوتاه باید گفت اگر هویت طرف مقابل خود را بشناسید؛ کلاهبرداری ارز دیجیتال قابل پیگیری است. اما اگر هویت طرف مقابل مشخص نباشد و هیچ نشانی جز آدرس کیف پول از طرف مقابل نداشته باشید، انجام این کار بسیار دشوار خواهد بود.
باز با این حال روشهایی وجود دارد که در حد امکان کلاهبرداری ارز دیجیتال را قابل پیگیری میکنند. در ادامه با اصلیترین و کاربردیترین روشها آشنا خواهیم شد.
مراجعه به پلیس فتا
در پیگیری کلاهبرداریهای ارز دیجیتال بسیار اهمیت دارد که سارقان در چه کشوری قرار دارند. اگر کلاهبرداری در ایران انجام شده باشد، پلیس فتا دسترسی مناسبی برای کلاهبرداری جرایم دیجیتال دارد. بخشهای مربوطه پلیس فتا با تسلط بر فناوریهای وابسته به بلاکچین تا حد زیادی میتوانند دارایی را ردیابی و کلاهبرداران را شناسایی کنند.
اما اگر کلاهبرداری از خارج از ایران صورت بگیرد یا سارقان دارایی خود را در پلترفمهای خارج از کشور نقد کنند، پیگیری آن دشوارتر خواهد بود. پیچیدگی و سختی آن به قدری بالاست که شاید برای مبالغ پایین یا حتی متوسط صرفه انجام نداشته باشد.
در نهایت توجه کنید هرچه اطلاعات بیشتری از طرف مقابل داشته باشید، پیگیری این نوع کلاهبرداریها برای پلیس فتا آسانتر خواهد بود.
ارتباط با صرافیها و بخش پشتیبانی
صرافیهای معتبر بخش پشتیبانی قوی و با امکان بالایی دارند. با توجه به آن که مالکیت تمام وجوه کاربران موجود در صرافی بر عهده خود پلتفرم (صرافی) است، اگر کلاهبرداری در خود صرافی رخ دهد (برای مثال در معاملات P2P) صرافی به راحتی میتواند این مشکل را رفع کند.
اما اگر دارایی از صرافی خارج شده باشد (به صورت رمزارز) مسئولیت پیگیری دارایی دیگر بر عهده صرافی نخواهد بود. توجه کنید حتی اگر خروج دارایی به صورت ریالی صورت بگیرد، صرافی به راحتی میتواند کلاهبرداری را پیگیری کند.
مراحل پیگیری کلاهبرداری ارز دیجیتال از طریق صرافی:
- ارائه گزارش و مدارک: در قدم اول باید از طریق ارتباط گیری با پشتیبانی صرافی مدارک کلاهبرداری را ارائه دهید. این مدارک باید جامع باشد تا صرافی را متقاعد به همکاری کنید.
- درخواست توقیف دارایی: در قدم بعدی از صرافی درخواست کنید دارایی شما که در حساب سارقین است را توقیف کنند.
- مراجعه به مراکز قانونی: زمانی که خیالتان از مسدود شدن دارایی راحت شد با مراجعه به مراجع قانونی شکایت خود را ثبت کنید تا دارایی بازگردانده شود.
در هر صورت اگر سرقت در صرافی صورت بگیرد یا نقد کردن دارایی سرقت شده در یکی از صرافیها انجام شود، کلاهبرداری قابل ردیابی و پیگیری است.
پیگیری تراکنشها
بلاکچین ماهیت شفاف دارد و اگر سرمایه شما به سرقت برود، ارز فیک به شما بفروشند یا هر نوع کلاهبرداری دیگری صورت بگیرد، تمام تراکنشها به صورت دقیق در بلاکچین ثبت میشود و قابل ردیابی است. کاربران عادی نیز میتوانند با استفاده از اکسپلوررها مسیر انتقال پول در کیف پولهای مختلف و حتی صرافیها را پیگیری کنند.
البته توجه کنید هر بلاکچین (شبکه) اکسپلورر خود را دارد. برای مثال اگر کلاهبرداری بر بستر شبکه BEP20 باشد، باید تراکنشها را با کمک اکسپلورر مخصوص آن پیگیری کنید. در جدول زیر لیستی از کاربردیترین اکسپلوررها را آوردیم.
| شبکه بیت کوین | Blockchair.com |
| شبکه اتریوم | etherscan |
| شبکه ترون (TRC20) | Tronscan |
| شبکه BEP20 | Bscscan.com |
| شبکه سولانا | Solscan.io |
| شبکه تون کوین | tonscan.org |
| شبکه سونیک (فانتوم) | sonicscan.org |
با استفاده از این ابزارها میتوانید تراکنش کلاهبرداری ارزهای دیجیتال را پیگیری کنید. در صورتی که در مسیر انتقال پول، دارایی به یک صرافی متمرکز (CEX) واریز شود، میتوانید با ایجاد ارتباط با پشتیبانی صرافی یا ارتباط با پلیس فتا دارایی را در صرافی مسدود و با ارائه مدارک تکمیلی، دارایی را بازیابی کنید. برای اطلاعات بیشتر مقاله پیگیری تراکنش تتر را مطالعه کنید.
استفاده از این ابزارها حتی برای ارائه مدارک به پلیس فتا نیز کاربردی است!
استفاده از شرکتهای بازیابی رمزارز (Recovery Firms)
برخی از شرکتها با داشتن متخصصین حوزه بلاک چین و ارزهای دیجیتال سعی میکنند خدمات بازیابی رمزارز ارائه دهند. آنها با تسلط بر بازارهای ردیابی و شناخت ماهیت بلاکچین ادعا میکنند کلاهبرداری ارز دیجیتال قابل پیگیری است. با مراجعه به این شرکتها و ارائه مدارک میتوانید دارایی خود را بازیابی کنید.
البته توجه کنید این نوع شرکتها نیز همانند پلیس فتا دسترسیهای محدود دارند. ماهیت حفاظت از حریم خصوصی بلاکچین و ساختار غیر قابل بازگشتی آن کار را برای تمام افراد سخت میکند. باز با این حال مراجعه به شرکتهای بازیابی میتواند روش خوبی برای برگرداندن دارایی از دست رفته باشد.
پیگیری قانونی از طریق وکلای متخصص
روش دیگر که گاهی به مالباختگان پیشنهاد میشود از آن استفاده کنند، مراجعه به وکلای متخصص برای پیگیری قانونی است. اما به این نکته توجه کنید به دلیل ماهیت پیچیده و نوین ارزهای دیجیتال، نه تنها در ایران، بلکه در تقریبا تمام کشورها قوانین مشخص برای پیگیری کلاهبرداری ارزهای دیجیتال وجود ندارد.
وکلای متخصص تنها زمانی میتوانند مشکل شما را رفع کنند که شما مشخصات فردی کلاهبردار را بدانید، مدارک قابل استناد نسبت به کلاهبرداری داشته باشید و آن را به وکیل ارائه دهید. در آن شرایط گزینه مراجعه به وکیل میتواند کاربردی باشد. اما در صورت عدم داشتن موارد مذکور، کاری از دست وکلا ساخته نیست. بهنظرتان کسانی که در دام پروژههایی مانند کلاهبرداری کیو ویژن افتادهاند هم میتوانند کاری از پیش ببرند؟
استفاده از قراردادهای هوشمند برای مسدودسازی
در پایان به گزینه استفاده از قراردادهای هوشمند برای مسدودسازی دارایی سرقت شده میپردازیم. این روش تنها در شرایط بسیار خاص و برای سرمایههای خیلی بزرگ کاربرد دارد. برخی داراییها مانند استیبل کوین تتر (USDT) قابل فریز و مسدود سازی است.
اگر مدرک موثق از یک کلاهبرداری بزرگ را دارید، میتوانید با مراجعه به مدیران قرارداد هوشمند مورد نظر، برای مسدود شدن دارایی خود اقدام کنید. این آخرین گزینه موجود است و تنها در شرایط بسیار خاص کاربرد دارد.
سرعت عمل کلید پیگیری کلاهبرداری ارز دیجیتال
در کلاهبرداریهای ارز دیجیتال به اصطلاح گاهی خیلی زود دیر میشود. اگر به فرد سواستفاده کننده فرصت کافی را بدهید میتواند به سرعت دارایی خود را قبل از گزارشهای شما نقد کند یا با روشهای مختلف رد دارایی را گم کند.
مهم: اگر متوجه خالی شدن کیف پول خود شدید، هرچه سریعتر باقی دارایی خود را از کیف پول برداشت و به حساب امن انتقال دهید.
با توجه به این موضوع اگر احساس کردید درگیر کلاهبرداری ارز دیجیتال شدید، سرعت عمل را در اولویت قرار دهید. در قدم اول تراکنشها را از طریق اکسپلورر مربوطه پیگیری کنید و سعی کنید رد دارایی خود را پیدا کنید. اگر متوجه شدید کلاهبردار دارایی را به یکی از صرافیها واریز کرده سریعا با ارائه مدارک موثق گزارش دهید تا صرافی دارایی را مسدود کند.
در شکایت به پلیس فتا، ارجاع به شرکتهای بازیابی رمزارز یا حتی پیگیری از طریق وکلا توجه کنید هرچه سریعتر اقدام کنید، احتمال موفقیت شما بالاتر است. در کلاهبرداریها حوزه ارزهای دیجیتال روشهای متعددی برای گم کردن رد دارایی وجود دارد که اگر دیر اقدام کنید شاید به هیچ وجه امکان دسترسی مجدد به دارایی خود را نداشته باشید.
توجه کنید در برخی شرایط کلاهبرداری ارز دیجیتال قابل پیگیری است، اما در شرایطی که بتوانید به موقع اقدام کنید و فرصت را از دست ندهید.
روشهای کاربردی برای جلوگیری از کلاهبرداری ارز دیجیتال
کیف پولهای ارز دیجیتال و زیرساختهای بلاکچینی امنیت بسیار بالایی دارند. به این منظور که اگر کاربر با اقدامات شخصی خود در دام کلاهبرداران نیافتد، هک کیف پول تقریبا غیر ممکن است. با رعایت چند نکته ساده میتوانید از کلاهبرداریهای حوزه رمزارز به دور باشید.
-
- با افراد ناشناس معاملات نکنید: با توجه به دشواری در بازگردانی دارایی سرقت شده و سواستفاده گسترده پیشنهاد میشود با افراد ناشناس معاملهای با ارز دیجیتال انجام ندهید. فلش تتر یکی از روشهای کلاهبرداری رایج در خرید و فروش با ارز دیجیتال است.
- لینکهای ناشناس: بر روی لینکهای ناشناس کلید نکنید، کیف پول خود را به سایتهای متفرقه متصل نکنید و در دام لینکهای دریافت NFT رایگان قرار نگیرید.
- برای کسی ارز نخرید: طبق قوانین کشور هر فرد موظف است از حساب صرافی خود تنها استفاده شخصی کند. اگر کسی براتون ریال واریز کرد تا از یک صرافی ارز بخرید، ممکن است این ریال واریز شده کلاهبرداری باشد. در این شرایط کلاهبرداری به اسم شما خواهد بود چرا که برخلاف قوانین برای فرد دیگری ارز خریدید.
- حفاظت از کلمات بازیابی: تنها راه دسترسی به دارایی کیف پول شما کلمات بازیابی است؛ پس از آنها با دقت محافظت کنید تا در دسترس کسی قرار نگیرد.
این تعدادی از روشهای موجود برای کاهش ریسک کلاهبرداری ارزهای دیجیتال است. اما اگر به شناسایی راههای کاربردی دیگر نیز علاقه دارید پیشنهاد میکنم مقاله «کلاهبرداری تراست ولت» را مطالعه کنید.
سخن پایانی: پیشگیری بهتر از درمان است
در دنیا بلاکچین بازگردانی تراکنش غیر ممکن است. در سیستمهای سنتی بانکی به دلیل نظارت متمرکز، هرگاه بانک تراکنش مشکوکی را شاهد باشد میتواند به سرعت آن را مسدود و بازگردانی کند. اما در ارزهای دیجیتال به دلیل محیط غیر متمرکز و عدم وجود نهاد مرکزی، اگر یک تراکنش تایید شود دیگر امکان برگشت آن وجود ندارد.
کلاهبرداری ارز دیجیتال قابل پیگیری است، اما اگر به سارق دسترسی مستقیم پیدا نکنید، عملا دارایی قابل برگشت نیست. به همین دلیل بازیابی ارزهای گم یا سرقت شده بشدت دشوار است.
با توجه به این توضیحات پیشنهاد میشود قبل از آن که دارایی از دست برود و به اصلاح دیگر دیر باشد، جوانب امنیتی را رعایت کنید تا احتمال کلاهبرداری را به صفر برسانید.
پاسخ به سوالات متداول
آیا هر نوع کلاهبرداری ارز دیجیتال قابل پیگیری است؟
کلاهبرداری ارز دیجیتال قابل پیگیری است، اما نه هر نوع از آن؛ برخی از کلاهبرداریها پیچیدگی بالایی دارد و توسط هیچ نهادی قابل پیگیری نیست. حتی بزرگترین صرافیهای بین المللی نیز بارها مورد حملات جبران ناپذیر قرار گرفتند.
بهترین روش برای پیگیری کلاهبرداری ارز دیجیتال کدام است؟
مراجعه به پلیس فتا یکی از بهترین روشها برای پیگیری کلاهبرداری ارز دیجیتال است. اما باز با این حال توجه کنید بخش زیادی از سرقتها قابل پیگیری نیستند و بهترین کار هوشیاری بالا و کسب دانش برای عدم به دام افتادن است.
جرم کلاهبرداری ارز دیجیتال چیست؟
با توجه به عدم بالغ بودن کاهی بازار ارزهای دیجیتال و پیچیدگیهای نظارتی بر فناوری بلاکچین، هنوز در سراسر دنیا قوانین مشخصی برای جرایم کلاهبرداری ارز دیجیتال وجود ندارد. نهادهای ناظر در صورت امکان سعی میکنند دارایی را بازگردانی کنند، اما قوانین مشخص در این رابطه وجود ندارد.
