حتما پیش آمده از خودتان بپرسید چه کسانی واقعا بازار را حرکت میدهند یا چطور بعضی تریدرها قبل از بقیه متوجه شروع و پایان روندها میشوند. راز موفقیت خیلی از این تریدرها در درک رفتار نهنگهای بازار است. الگوی وایکوف (Wyckoff)، یکی از کاربردیترین الگوها در تحلیل تکنیکال است که برای شناخت حرکات اسمارت مانی و تشخیص فازهای چرخه بازار طراحی شده است.
در این مقاله از ارزیکال با ما همراه باشید. قرار است در ادامه بیشتر با این الگو، چرخه و قوانین آن آشنا شوید تا درباره اینکه چه داراییهایی را چه زمانی بخرید، تشخیص بهتری داشته باشید.
معرفی الگوی وایکوف
زمانی که قصد خرید داریم باید کسی باشد که بفروشد. وقتی بحث مقدار کمی از داراییها باشد مسئلهای نیست؛ اما وقتی بحث میلیاردها دلار پول در میان باشد باید با تحلیل، نواحی خاصی از بازار که چنین نقدینگی چشمگیری دارند را شکار کرد.
بازیگران بزرگ بازار که پول هوشمند دارند میدانند بالای سقفها، زیر کفها یا اطراف خطوط روند و نواحی حمایت و مقاومت، سفارشهایی وجود دارد که با فعال شدن حد ضرر، نقدینگی به بازار تزریق میکنند.
الگو وایکوف در بازارهای مالی امروزی روی رفتار نهنگهای ارز دیجیتال تمرکز دارد و هدف اصلی آن شناسایی اسمارت مانی یا همان پول هوشمند است.
ریشه الگو وایکوف (Wyckoff) برمیگردد به سال ۱۹۲۰ میلادی. این روش توسط یکی از بزرگترین افراد پیشگام در حوزه تحلیل تکنیکال به نام ریچارد وایکوف (Richard Wyckoff) توسعه پیدا کرده است و قدمت چندین ساله دارد. او معتقد بود بازار سه نوع روند صعودی، نزولی و خنثی دارد که باید آنها را در کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت بررسی کرد.
الگوی وایکوف نحوه توزیع عرضه و تقاضا در فازهای مختلف چرخه وایکوف را بررسی میکند و به تریدر با تحلیل حجم معاملات، حرکات قیمت و ساختار بازار کمک میکند. این الگو در شناسایی روند بازار، تشخیص مناسبترین زمان برای ورود یا خروج از معاملات نقش دارد.
الگوی وایکوف به یک بازار مالی خاص محدود نمیشود و در بازار ارزهای دیجیتال، فارکس، بازار سهام و حتی بازار کالا نیز کاربرد دارد.
مفهوم Composite Man یا مرد نامرئی در الگوی Wyckoff
مرد نامرئی یا مرد مرکب (Composite Man) یک موجودیت فرضی است که برای درک بهتر الگوی وایکوف لازم است با آن آشنا باشید. در واقع مرد نامرئی نماد سرمایهگذاران بزرگ بازار است و به نمایندگی از نهنگهای بازار از آن استفاده میکنیم.
مرد نامرئی در الگوی Wyckoff چنین رفتاری دارد:
- او در فاز انباشت، دارایی را با قیمت پایین میخرد و در فاز توزیع با قیمت بالاتر میفروشد.
- با دستکاری رفتار قیمت و شکستهای کاذب احساسات بازار را کنترل میکند.
- جالب است بدانید همین مرد نامرئی است که حرکات اصلی قیمت را شکل میدهد و مسیر بازار را تعیین میکند.
مفهوم مرد نامرئی برای توضیح راحتتر رفتار کلی نهنگها و تاثیر آنها در حرکات بازار معرفی شده است. این نماد علاوه بر شناسایی نقاط ورود و خروج، در تشخیص سیگنالهای جعلی و تشخیص برخی الگوهای ترید که پنهان هستند نیز کمک میکند.
قوانین سهگانه الگوی وایکوف
الگوی وایکوف بر پایه سه قانون پیش میرود و تمام استراتژیها در این سبک پیرو این سه قانون اصلی هستند:
- عرضه و تقاضا
- علت و معلول
- تلاش و نتیجه
اگر این سه قانون را به درستی درک کنید نصف مسیر را آمدید. این سه قانون کمک میکنند بهتر حرکات احتمالی را تحلیل کنید، راحتتر از بازار سیگنال بگیرید و سریعتر به سود برسید. در ادامه هر یک از این قانونها را بیشتر توضیح میدهیم.
۱) قانون عرضه و تقاضا
این قانون میگوید نسبت بین عرضه و تقاضا چطور حرکات قیمتی بازار را تعیین میکند.
بهطور کلی سه حالت وجود دارد:
- وقتی تقاضا از عرضه بیشتر باشد یعنی تعداد افرادی که میخرند از افرادی که میفروشند بیشتر است. در نتیجه در بازار فاز رقابتی ایجاد میشود و خریداران حاضرند هزینه بالاتری بپردازند که باعث میشود قیمت دارایی افزایش پیدا میکند.
- زمانی که عرضه از تقاضا بیشتر است یعنی تعداد فروشندهها بیشتر از خریداران است. در این زمان که خیلیها قصد فروش دارند، خریدار بهدنبال فروشندهای است که پایینترین قیمت را داشته باشد تا کمتر هزینه کند در نتیجه قیمت کاهش پیدا میکند.
- حالت سومی هم وجود دارد که در آن عرضه و تقاضا با یکدیگر در تعادل هستند؛ در این شرایط بازار نوسان خاصی تجربه نمیکند.
البته جا دارد اشاره کنیم که مفاهیم عرضه و تقاضا اولینبار در الگوی وایکوف مطرح نشدند و ریشه قدیمیتری دارند.
۲) قانون علت و معلول
این قانون میگوید رویدادهایی مانند تجمیع یا توزیع علت هستند و حرکات قیمتی حاصل از آنها مثل افزایش یا کاهش قیمت، معلول محسوب میشوند.
در این قانون هر حرکت قیمت علتی دارد. مثلا فاز انباشت زمینهساز افزایش قیمت است؛ به این صورت که نهنگهای بازار با جمعآوری نقدینگی زمینه را برای شروع روند صعودی ایجاد میکنند.
بررسی حجم و ساختار بازار به تریدر کمک میکند راحتتر نهنگها را پیدا کند؛ وقتی قانون علت و معلول را بدانید راحتتر بازار را تحلیل میکنید.
۳) قانون تلاش و نتیجه
این قانون به رابطه بین حجم معاملات و تغییر قیمت اشاره دارد. چرا به آن تلاش و نتیجه میگویند؟ چون قیمتها نتیجه تلاش بازار هستند و با حجم معاملات سنجیده میشوند. اگر حجم افزایش پیدا کند اما قیمت تغییری نکند یعنی روندی که با آن روبهرو هستیم در حال ضعیفتر شدن است. چرا؟ چون در یک روند صعودی قوی، افزایش حجم باید با رشد پایدار قیمت همراه باشد در غیر این صورت احتمال تغییر روند بسیار بالاست.
این قانون در شناسایی واگراییها کمک میکند تا تریدر بهتر نقاط ورود و خروج از معاملات را تشخیص دهد.
چرخه بازار در الگوی وایکوف
مراحل چرخه بازار در الگوی وایکوف در چهار مرحله تجمیع، افزایش قیمت، توزیع و کاهش قیمت خلاصه میشود. هر یک از این مراحل را در ادامه بیشتر توضیح میدهیم.
مرحله اول؛ تجمیع
در مرحله تجمیع (Accumulation) یا فاز انباشت، بازیگران بزرگ بازار شروع به خرید میکنند که اصطلاحا میگویند بازار در حال کفسازی است. افراد در این مرحله حجم زیادی از داراییها را در قیمت پایین میخرند در نتیجه حجم معاملات افزایش پیدا میکند اما قیمت همچنان در محدودهای ثابت میماند.
مرحله دوم؛ افزایش قیمت
در این مرحله که به آن مارکآپ (Markup) یا Uptrend میگویند تقاضا بالا میرود در نتیجه قیمت شروع به افزایش میکند. وضعیت نمودار در این مرحله به وضوح نشان میدهد که با بالا رفتن تقاضا، مقاومت شکسته میشود و حجم افزایش پیدا میکند. با افزایش تدریجی حجم متوجه میشویم که در آستانه شروع یک روند صعودی قرار داریم.
مرحله سوم؛ توزیع
به این مرحله توزیع (Distribution) میگویند؛ زیرا بازیگران بزرگ بازار یا به اصطلاح مرد نامرئی، با افزایش قیمتها سود خود را کسب کرده و کمکم دارایی خود را میفروشد. در نتیجه قیمت دیگر کف بالاتر نمیزند بلکه سقفهای پایینتر میزند.
تریدرها در این فاز از الگوی وایکوف، دارایی را میفروشند یا پوزیشن شورت باز میکنند. این مرحله بیشتر اوقات با کاهش حجم در اوج قیمت یا شکست جعلی مقاومت همراه است.
مرحله چهارم؛ کاهش قیمت
بعد از مرحله توزیع وارد مرحله مارکداون (Markdown) یا Downtrend از چرخه وایکوف میشویم. در این مرحله قیمت کاهش پیدا میکند؛ فکر میکنید چرا؟ چون در مرحله توزیع، عرضه بیشتر از تقاضا شده بود و حالا بازار وارد روند نزولی میشود.
تشخیص فازهای وایکوف در چارت واقعی ارز دیجیتال
فازها کمک میکنند تریدر تشخیص دهد کجا تقاضا بیشتر از عرضه است، کجا عرضه بیشتر از تقاضاست و در کدام نواحی از بازار بین عرضه و تقاضا تعادل برقرار است.
فازها در تحلیل حجم معاملات برای شناسایی مومنتوم قیمت نیز نقش مهمی دارند و از طرفی روندهای کلی بازار و نواحی که چرخش قیمت اتفاق افتاده را نیز تشخیص میدهند.
فاز A؛ پایان روند نزولی قبلی
وقتی بازار برای مدت طولانی در حال ریزش است و قیمتها دائم کم و کمتر میشوند، افراد از ترس ضرر بیشتر داراییهای خود را میفروشند.
به دورهای از بازار که پایان یافتن یک روند نزولی و شروع یک دوره ثبات قیمت را نشان میدهد، فاز A الگوی وایکوف میگویند. در این فاز اولین حمایت PS مخفف عبارت (Preliminary Support) شکل میگیرد.
سپس به نقطهای میرسیم که فروش هیجانی به اوج خود میرسد؛ این نقطه از بازار را (Selling Climax) یا SC مینامند. در همین فاز خریداران اولیه نیز وارد میشوند و حجم معاملات به شکل قابل توجهی بالا میرود.
قیمت در فاز A نهایت ریزش خود را تجربه میکند و دیگر پایینتر از آن نمیرود. این روند نزولی قیمت تا جایی ادامه پیدا میکند که فروشندگان خسته شده و قدرت فروش کمتر میشود. در این مرحله نهنگها وارد بازار میشوند و کم کم شروع به خریدهای بزرگ میکنند و پول هوشمند یا به اصطلاح اسمارت مانی نیز وارد بازار میشود. بهطوری که در انتهای فاز A، قیمت یک اصلاح کوچک تجربه میکند و مقداری برمیگردد. به این رفتار قیمت رالی خودکار (Automatic Rally) یا به اختصار AR میگویند.
در ادامه قیمت مجدد به سطح SC برمیگردد تا آن را تست کند. اگر این بار حجم فروش کمتر از قبل باشد و قیمت از کف قبلی عبور نکند یعنی با تضعیف قدرت فروشندگان روبهرو هستیم. این نوسانات اولیه بالا و پایین AR و SC محدود معاملاتی اولیه TR را تشکیل میدهد که مرحله تجمیع در آن ناحیه اتفاق میافتد.
فاز B؛ ایجاد علت
در تحلیل وایکوف، فاز B به زمانی اشاره دارد که قیمت در یک محدوده افقی، بین سقف و کف مشخصی نوسان کند. بعض تحلیلگران به این فاز، سکوت قبل طوفان نیز میگویند. در فاز B، قانون علت و معلول در حال اجرا شدن است و بازیگران بزرگ بازار در حال ایجاد علت برای شروع روند صعودی در آینده هستند.
فاز B الگوی وایکوف برای تریدرهای کوچک بازار گیج کننده است؛ زیرا با اینکه حجم معاملات افزایش چشمگیری پیدا میکند اما قیمت از محدوده قبلی خارج نمیشود و همچنان در همان ناحیه سابق نوسان میکند. از طرفی قیمت ممکن است چندین بار سطح ST را آزمایش کند و شاهد شکستهای کاذب در سطوح حمایت و مقاومت باشیم.
نکته: این شکستهای فریب دهنده یکی از تکنیکهای رایج مرد نامرئی برای گمراه کردن تریدرهای خرد است و نباید فریب آن را بخورید.
مطلب پیشنهادی: کنترل احساسات در ترید
فاز C؛ فنر
این فاز یک دام بزرگ در الگوی وایکوف است؛ چرا؟ چون بازیگران بزرگ بازار قیمت را برای یک مقطع کوتاه به پایینتر از سطح حمایتی که همه فکر میکردند مهم است، هدایت میکنند. مرد نامرئی در فاز C در حال آزمایش سطح حمایت است تا مطمئن شود دیگر فروشندهای باقی نمانده و شرایط برای پایان مرحله تجمیع مهیاست.
یک شکست کاذب با این هدف که تریدرهای خرد بترسند و با فروش داراییهای خود نقدینگی لازم برای مرد نامرئی مهیا شود.
اصطلاحا به این شکست، فنر Spring یا تله نزولی گفته میشود؛ زیرا این شکست برای کوتاه مدت بوده است و قیمت بعد از کاهش، مجدد به محدوده قبلی برمیگردد.
نکته: توصیه میکنیم در این فاز محتاط باشید، آگاهانه عمل کنید و فریب چنین تغییراتی را نخورید.
فاز D؛ اثر
در فاز D از الگو Wyckoff قیمت حرکت صعودی قدرتمندی را آغاز میکند، به طوری که حتی سطح مقاومت را میشکند. در این فاز نشانههایی از قدرت بازار (Sign of Strength) یا به اختصار SOS روی نمودار پدیدار میشود.
از ویژگیهای مهم این فاز میتوان به افزایش چشمگیر حجم معاملات که تایید کننده ورود پول هوشمند به بازار است اشاره کرد. از طرفی از اینکه قیمت بالای مقاومت ثبت میشود، میتوان به تغییر قطعی احساسات بازار پی برد.
حالا چطور قبل از شکست سطح مقاومت بابت صعودی بودن این روند بیشتر مطمئن شویم؟ با دقت به پولبک و اصلاح قیمتهای کوچکی که در مسیر مشاهده کردیم. روند قیمت در فاز D طوری پیش میرود که شاهد ایجاد کفها و سقفهای بالاتر هستیم. این اصلاحها که به آنها آخرین نقطه حمایت (Last Point Support) یا به اصطلاح LPS گفته میشود، فرصتهای کمریسکی برای ورود فراهم میکنند.
در این فاز تریدرها بابت پایان مرحله تجمیع مطمئن میشوند و میتوانند روی LPSها با ریسک کمتری وارد بازار شوند.
فاز E؛ تسلط گاوها
فاز E آخرین فاز از الگوی وایکوف است. بازار در این مرحله بهطور کامل وارد سیر صعودی خود شده است و علاوه بر تریدرهای حرفهای، تریدرهای تازه کار نیز وارد بازار شدند.
در فاز E شیب رشد قیمت تند میشود و سریعتر از قبل پیشمیرود. با این حال محتاط باشید؛ زیرا هر لحظه ممکن است روند دوباره برگردد و در جهت نزولی ادامه پیدا کند.
در این فاز افراد نسبت به بازار خوشبین هستند و حجم معاملات بالا میرود. رفتار قیمت در نواحی اطراف سطوح حمایت و مقاومت را به خوبی زیر نظر داشته باشید؛ احتمال اشباع خرید در این فاز کم نیست.
نکته تجربی: بسیاری از تریدرها در فاز E و D متوجه صعودی شدن بازار میشوند و بابت ورود به معاملات اقدام میکنند که کمی دیر است. نکته اینجاست که بهترین موقعیتهای ورود را باید در فازهای B و C شناسایی کرد.
مراحل اجرای الگوی وایکوف
برای استفاده از الگو وایکوف کافیست این مراحل را طی کنید:
- بررسی روند فعلی بازار: به روند حاکم بر بازار توجه کنید؛ دانستن ساختار بازار اولین قدم مهم در استفاده از الگوی وایکوف است. بررسی کنید نسبت عرضه و تقاضا از روند صعودی خبر میدهد یا نزولی، یا اینکه اصلا با بازار رنج و خنثی روبهرو هستیم.
- انتخاب دارایی که با بازار همسو باشد: وقتی جهت تغییرات قیمت داراییها با روند بازار یکی باشد، در سیر صعودی قویتر و در سیر نزولی نیز مقاومتر عمل میکند.
- شناسایی داراییهایی که در مرحله تجمیع یا توزیع هستند: بررسی کنید داراییها در کدام فاز هستند؛ وقتی دارایی از مرحله تجمیع وارد فاز افزایشی یا از توزیع وارد فاز کاهشی شد، وارد معاملات شوید.
- بررسی حجم و قیمت: برای اینکه بفهمید دارایی مدنظر شما آمادگی لازم را دارد یا خیر حجم و قیمت آن را مورد بررسی قرار دهید. اگر Spring به تازگی رخ داده باشد که چه بهتر، فرصت خوبی برای وارد عمل شدن است.
- پیدا کردن بهترین نقطه ورود: زمانبندی مناسب برای ورود به معاملات با توجه به روند کلی بازار بسیار مهم است. در الگوی وایکوف بیشتر اوقات تریدرها روی LPS وارد میشوند.
بعد از وارد شدن به معاملات نیز حتما مدیریت ریسک داشته و حد سود و ضرر منطقی تعیین کنید.
