آیا تابهحال درباره نسل جدید اینترنت چیزی شنیدهاید و میدانید وب 3 چیست و چطور کار میکند؟ وب3 (Web3) نسل سوم اینترنت در دنیاست که هدف آن ایجاد شبکهای غیرمتمرکز با استفاده از فناوری بلاکچین است. این نسل تازه اینترنت توانایی مالکیت دادهها را به کاربران خود میدهد و دیگر خبری از نهادهای نظارتی برای کنترل شبکه و سیاستگذاری یا قیمتگذاری نخواهد بود. در این مطلب از سایت ارزیکال، بهسراغ وب 3 میرویم و شما را با این فناوری تازه که نوید دنیایی آزادتر را میدهد، بیشتر آشنا میکنیم.
وب 3 چیست؟
در سال ۲۰۱۴ و حوالی آن، گاوین وود (Gavin Wood) که یکی از بنیانگزاران اتریوم است، ایده جالبی درباره اینترنت داد. او معتقد بود، اینترنتی که اکنون رایج است و از آن استفاده میکنیم، بیشتر بستری بزرگ و تحت نظارت شرکتهای غولآسایی مانند گوگل، آمازون، فیسبوک یا همان متا است. دادههای ما کاربران در دست این شرکتها قرار دارد و از آنها یا بهتر است بگوییم از خود ما برای کسب درآمد، تبلیغات، جذب مشتری و… استفاده میکنند.
اما وب3 میتواند راهی برای ایجاد نسلی تازه از اینترنت باشد که آزادی ما را تأمین میکند و دیگر نمیگذارد اسیر دست شرکتهای قدرتمند شویم. پس وب 3 چیست؟ یک شبکه که اینترنت غیرمتمرکز ارائه میکند و مدیریت آن بهدست هیچ شرکت بزرگ یا کوچکی نیست. کاربران در این شبکه، کنترل دادههای خود را بهعهده دارند و از آنجا که همهچیز روی شبکه بلاکچین عرضه میشود، تراکنشها و فعالیتها واضح و شفافاند.
ویژگیهای کلیدی وب 3 چیست؟
برای آشنایی با نسل سوم اینترنت باید ویژگیهای آن را دقیقتر بشناسید و بررسی کنید. در ادامه، به تعدادی از شاخصههای نسل تازه اینترنت در دنیا میپردازیم تا بدانید که چطور این شبکه تازه، میتواند زندگی، کار و روابط را تغییر دهد.
۱) غیرمتمرکز بودن (Decentralization)
در این نسل از اینترنت، دادهها روی شبکههای غیرمتمرکز عرضه و ذخیره میشوند. زیرساختها در دست یک شرکت یا فرد و کشور خاص نیستند و بین کاربران مختلف تقسیم شدهاند. دادهها هم معمولاً چند جا کپی میشوند و همیشه در دسترس هستند. ضمن اینکه امکان فروش آنها هم وجود دارد و در جایی بهمیل صاحبشان ذخیره میشوند.
۲) بینیازی از اعتماد (Trustlessness)
در اینترنت نسل دو که در حال حاضر در اختیار داریم، مجبوریم به یک نهاد مرکزی برای دریافت سرویس اعتماد کنیم. این نهادها میتوانند اینترنت را از هر نظر کنترل کنند. همیشه هم خطر سوءاستفاده از دادهها و نشت اطلاعات وجود دارد. در وب 3 خبری از اینها نیست و تراکنشها و تعاملات با استفاده از بلاکچینها و قراردادهای هوشمند پیش میروند.
۳) وب معنایی (Semantic Web)
وب 3 اینترنت هوشمندتری در اختیارمان قرار میدهد. دادهها در آن دیگر فقط متن یا تصویر خام و محتوای بدون تحلیل و تفسیر نیستند. دادهها در این نسل از اینترنت با معنا و زمینه (context) تفسیر میشوند.
بهعبارت دقیقتر، از متادیتا (اطلاعات توصیفی) و هوش مصنوعی برای تفسیر برنامهها و دادههای مختلف استفاده میشود. شاید بپرسید که خب! اینها دقیقاً به چه معنا هستند و چه کاربردی دارند. مثلاً با تکیه بر چنین ویژگیهایی، موتورهای جستوجو از هوش مصنوعی کمک میگیرند و اطلاعات دقیقتری در اختیارتان قرار میدهند.
۴) همکنشپذیری (Interoperability)
اگر بخواهیم بگوییم که سایر اهداف وب 3 چیست و چه ویژگی شاخص دیگری دارد، باید به همکنشپذیری اشاره کنیم. نسل جدید اینترنت بهدنبال آن است که بین سرویسها و فناوریهای مختلف پیوند برقرار شود.
در واقع، دادهها بدون نیاز به واسطه بتوانند بین پلتفرمهای مختلف جریان پیدا کنند. مثلاً گجتهای هوشمند با هم و بین وب در تعامل قرار میگیرند یا بدون هیچ مرز و محدودیتی، تراکنش ارز دیجیتال پیش میرود.
۵) مالکیت دیجیتال (Digital Ownership)
در وب 3، هر کاربر میتواند مالک دادههای خودش باشد. مثلاً اگر یک اثر هنری یا علمی تولید کرده، آن را بهشکل NFT یا همان توکنهای غیرقابل تعویض درمیآورد و روی بلاکچین ثبت میکند.
برخلاف وب2 که همه چیز روی سرور شرکتهای هاست قرار داشت و همیشه امکان مسدود شدن و از بینرفتن آن بود، در نسل تازه اینترنت، دارایی کاربران واقعاً متعلق به خود آنهاست.
مزایا و معایب فناوری وب3
برای اینکه دید دقیقتری نسبت به اینترنت نسل تازه دنیا داشته باشید، بهتر است که مزایا و معایب آن را در کنار هم مقایسه کنید و ببینید که اوضاع از چه قرار است.
| مزایا وب 3 | معایب وب 3 |
| کاربران به طور کامل روی دادهها کنترل دارند | تجربه کاربری سختتر است چون نیاز به دانش و تجربه دارد |
| تمام واسطهها در تراکنشها حذف میشوند | سرعت و ظرفیت پایین بلاکچین باعث شده تا با مشکل مقیاسپذیری مواجه باشیم |
| به دلیل ثبت دادهها روی بلاکچین، شفافیت و امنیت بیشتری را میبینیم | هنوز قانونگذاری مشخصی ندارد و با ریسکهای حقوقی همراه است |
با آگاهی از این ویژگیهای مثبت و منفی در کنار هم، دید واضحتر و روشنتری نسبت به مفهوم نسل سوم اینترنت خواهید داشت.
رابطه تاثیرگذار وب 3 و دنیای ارزهای دیجیتال
بلاکچین زیربنای اصلی وب 3 و نسل جدید اینترنت است. با وجود بلاکچین است که وب 3 ساختاری غیرمتمرکز و شفاف پیدا میکند و به کاربران اجازه میدهد که مالک دادههای خود باشند.
بدون فناوری بلاکچین، امکان پیادهسازی قراردادهای هوشمند، ثبت شفاف دادهها و ایجاد داراییهای منحصربهفرد پیش نمیآید. رابطه وب ۳ و دنیای ارزهای دیجیتال مستقیم است و روی هم اثرگذارند:
- ارزهای دیجیتال مانند بیتکوین و اتریوم ابزار اقتصادی وب3 هستند.
- برخلاف وب۲، برای تراکنشهای مالی در وب۳، نیازی به واسطههای مالی مانند بانک نیست و رمزارزها کفایت میکنند.
- پروژههای مالی غیرمتمرکز (DeFi) روی بلاکچین ساخته میشوند و وب3 و ارزهای دیجیتال را بههم پیوند میدهند.
- توکنها و NFTها امکان مالکیت واقعی دادهها و مبادلات دیجیتالی را فراهم میکنند.
در یک کلام، بلاکچین زیرساخت وب 3 را میسازد و ارزهای دیجیتال موتور محرک آن هستند.
بهترین پروژههای بلاکچینی مبتنی بر وب3
پروژههای مهمی در بلاکچین عرضه شدهاند که مبتنی بر وب 3 اجرا و عملیاتی میشوند. در ادامه، به تعدادی از آنها اشاره میکنیم تا دقیقتر، رابطه اینها با یکدیگر را درک کنید.
اتریوم
شبکه اتریوم (Ethereum) یکی از مهمترین زیرساختهای وب 3 است. بسیاری از پروژههای دیفای (DeFi) و NFTها روی این شبکه قرار دارند. اتریوم همان بستری است که برای مالکیت دیجیتال، شفافسازی دادهها در وب3 و حذف واسطهها به آن نیاز داریم.
پولکادات
پولکادات (Polkadot) روی همکنشپذیری اثر دارد و میخواهد کاری کند که بلاکچینهای مختلف بتوانند با هم ارتباط برقرار کنند. یکی از مهمترین اهداف وب 3 چیست؛ این است که کاربران بتوانند داراییهایشان را بدون محدودیت، بین پلتفرمهای مختلف جابهجا کنند.
پولکادات هم دقیقاً همین کار را میکند و میخواهد اینترنتی چندزنجیرهای راه بیاندازد که ارتباط بلاکچین را ساده و یکپارچه کند.
فایل کوین
فایل کوین (Filecoin) پروژهای برای ذخیرهسازی دادهها به سبک و روش غیرمتمرکز است. با وجود آن، کاربران دادههایشان را روی یک شبکه غیرمتمرکز توزیع میکنند و مثلاً میتوانند فضای خالی هارد خود را به شبکه اختصاص بدهند و در ازای آن فایل توکن بگیرند.
با فایل کوین، کاربران کنترل بیشتری روی دادههای خود پیدا میکنند و شرکتهای بزرگ و مشهور نمیتوانند مدیریت اطلاعات را بهدست بگیرند.
چین لینک
چین لینک (Chainlink) هم یک شبکه غیر متمرکز است که اجرای قراردادهای هوشمند در آن برای عملکرد بهینه به دادههای دقیق مانند قیمت ارز، آبوهوا یا نتایج مسابقات نیاز دارند. این شبکه به میدان آمده تا این دادهها را بهطور غیرمتمرکز و امن به بلاکچینها منتقل کند.
این شبکه رابطی میان دنیای واقعی و بلاکچین است و باعث میشود که اپلیکیشنهای غیرمتمرکز کاربردهای گستردهای پیدا کنند.
کاربردهای اصلی وب 3 چیست؟
در مطالعه نسل تازه اینترنت باید حواستان به این باشد که کاربردهای اصلی وب 3 چیست و چطور در زندگی ما نمود پیدا میکند. در ادامه، از کاربردهای ملموس و مهم آن، بیشتر برایتان میگوییم.
دیفای
امور مالی غیرمتمرکز (DeFi) یا دیفای یک سیستم مالی است که برخلاف نظامهای سنتی با بانکها و کارگزاران ارتباطی ندارد. تبادل و تراکنشهای مالی دیفای از راه قراردادهای هوشمند و بهشکل غیرمتمرکز انجام میشود. نتیجه این است که یک محیط مالی شفاف بهوجود میآید که به کاربران اجازه کنترل و مدیریت تراکنشهایشان را میدهد.
NFTها
توکن غیرقابل تعویض یا NFT، نوعی دارایی دیجیتال است که روی بلاکچین ثبت میشود. هر NFT ویژگیهای خاص و منحصربهفرد خودش را دارد. این داراییها بخش مهمی از وب ۳ هستند، چون یکی از مهمترین هدفهای این نسل تازه اینترنت مالکیت واقعی محتوا و شفافیت و اصالت فعالیتهای گوناگون مانند تراکنشهای مالی است. با وجود NFT ها چنین هدفی بهراحتی دستیافتنی میشود.
متاورس
متاورس (Metaverse) ترکیبی است از دنیای واقعی و مجازی. در این دنیای تازه، شما میتوانید تجربههایی بهدست آورید که در دنیای واقعی امکانپذیر نیست. در متاورس، امکان ایجاد ارتباط میان دنیاهای مجازی مختلف وجود دارد و حتی میتوان داراییهای موجود در یکی را به دیگری انتقال داد.
DAO یا سازمانهای مستقل غیرمتمرکز
سازمان خودمختار غیرمتمرکز (DAO) هم از سوی وب3 معرفی شدهاند و کنترل آنها دست کاربران و اعضای شبکه است. اعضای این سازمانها با داشتن توکن حاکمیتی (Governance Tokens)، حق رأی و مالکیت پیدا میکنند. ارزش این توکنها میتواند بهمرور زمان رشد کند و سرمایه اعضای آن هم بالاتر میرود.
بازیهای بلاکچینی
وب 3 دنیای بازیها را هم متحول کرده است. کاربران میتوانند در بازیهایی شرکت کنند که مبتنی بر بلاکچین اجرا میشوند. حتی امکان کسب درآمد از آنها هم وجود دارد و فرصت ساخت و مالکیت داراییهای دیجیتالی هم فراهم است.
چالشها و محدودیتهای وب 3
هرچند که آینده دنیای اینترنت، بیشک به وب 3 گره خورده است، اما نباید از چالشها و محدودیتهای آن هم غافل شویم. به این موارد دقت کنید:
- کارمزدها و سرعت شبکه: تراکنشهای کُند و پرهزینه، مخصوصاً در شبکههای شلوغ مانند اتریوم.
- پیچیدگی استفاده برای کاربر عادی: مدیریت کیف پولها، کلید خصوصی و کار با قراردادهای هوشمند سخت و گیجکننده است.
- مشکلات امنیتی و کلاهبرداریها: وجود پروژههای تقلبی (Scam)، هک و حملات فیشینگ باعث از دسترفتن سرمایه کاربران میشود.
به طور کلی اگر باگها و چالشهای مفهوم وب3 جدید را بپذیریم و با آگاهی نسبت به آنها رفتار کنیم؛ آن وقت کاربردهای آن برایمان پررنگتر میشود.
آینده وب 3 چگونه است؟
نسل تازه اینترنت در ابتدای مسیر خود قرار دارد، اما همیشه این پرسش پیش میآید که آینده وب 3 چیست و چطور جای خود را باز خواهد کرد. بهنظر میرسد که اینترنت وب ۳، روی موضوعات و حیطههای مختلفی اثر میگذارد. مثلاً:
- اقتصاد دیجیتال: اقتصاد بیمرزی شکل میگیرد، سیستمهای مالی با حذف بانکها رشد میکنند و فرصت بیشتری برای کار و درآمد آنلاین و فعالیتهای غیرمتمرکز پیش میآید.
- تغییر مشاغل مختلف: تقاضا برای توسعهدهندگان بلاکچین زیاد میشود. هنرمندان و صاحبان آثار مختلف کارهای خود را بیواسطه میفروشند و با ارزهای دیجیتال درآمدزایی میکنند. بنابراین نقش بانکها در تجارت و مراودات شغلی کمرنگ میشود.
- بازاریابی و تبلیغات: دادههای کاربران در دست خودشان است و شرکتها و برندها باید با روشهای جدید نظر آنها را جلب کنند.
آنچه که به طور واضح مشخص است این است که نسل سوم اینترنت یا Web3، مفهومی پرتکرار و کاربردی در آینده خواهد بود.
وب3؛ مسیری تازه به سوی اینترنت آزاد
نسل تازه اینترنت براساس فناوریهای جدید و با ویژگیهایی مانند غیرمتمرکز بودن، شفافیت و مالکیت داراییها معرفی میشود. این فناوریها با تکیه بر بلاکچین و قراردادهای هوشمند کار میکنند و البته ارزهای دیجیتال. ضمناً ظرفیت این را دارند که تحولات شگفتانگیزی در اقتصاد، ارتباطات، خدمات مالی و حتی دنیای بازی و سرگرمی بهوجود بیاورند. بیتردید، چالشهایی هم در مسیر رشد وب 3 دیده میشود. باید دید که چالشهای وب 3 چیست و چطور میتوان بر آنها غلبه کرد. اگر پرسش و نکته مبهمی از این مقاله برایتان وجود دارد، حتماً از ما بپرسید.
سوالات متداول
آیا برای استفاده از وب3 نیاز به دانش فنی داریم؟
بله، باید در ابتدا با مفاهیمی مانند کلید خصوصی، قراردادهای هوشمند و تراکنشهای بلاکچینی آشنا باشید.
آیا وب3 امن است؟
هم بله و هم خیر. شفافیت بالا و کنترل کاربر روی داراییها باعث افزایش امنیت میشود، اما از سوی دیگر، فرصت هک و کلاهبرداری یا ضعف قوانین موجود هم وجود دارد.
برای ورود به وب3 به چه ابزارهایی نیاز داریم؟
ابزارهای مورد نیاز برای فعالیت در سطح این شبکه شامل کیف پول دیجیتال، توکن یا ارزهای دیجیتال، اتصال به شبکههای بلاکچین و دسترسی به اپلیکیشنهای غیرمتمرکز میشود.
