پاسخ به این سؤال به علت افت قیمت بستگی دارد. گاهی فشار فروش باعث یک نوسان موقت می‌شود و گاهی مشکل به پشتوانه یا روش حفظ ارزش برمی‌گردد. در ادامه، مفهوم دیپگ را توضیح می‌دهیم و با مرور سه رویداد واقعی، تفاوت این وضعیت‌ها را بررسی می‌کنیم.

پگ و دیپگ چیست؟

استیبل کوین، نوعی ارز دیجیتال با هدف حفظ ارزش نزدیک به یک دارایی مشخص است. برای تتر، این دارایی دلار آمریکاست و هدف، معاملهٔ هر واحد USDT در نزدیکی یک دلار آمریکا است. به این پیوند قیمتی، «پگ» (Peg) می‌گویند.

وقتی قیمت از این مقدار فاصله می‌گیرد، اصطلاح «دیپگ» (depeg) به کار می‌رود. این فاصله می‌تواند رو به بالا یا پایین باشد، اما معمولاً افت قیمت است که نگرانی ایجاد می‌کند. البته هر اختلاف کوچکی، مثل معامله در قیمت ۰٫۹۹۹ دلار، نشانهٔ بحران نیست. اهمیت دیپگ استیبل کوین به اندازهٔ اختلاف، مدت ادامهٔ آن و تعداد بازارهای درگیر بستگی دارد.

این موضوع را نباید با نوسان تومانی تتر اشتباه گرفت. برای نمونه، قیمت لحظه ای تتر امروز می‌تواند با افت نرخ ارز، کمتر از دیروز باشد؛ درحالی‌که ارزش جهانی هر تتر همچنان نزدیک به یک دلار مانده است.

سه رویداد واقعی دیپگ و آنچه در هرکدام گذشت

سه مورد از رویدادهای بازار کریپتو نشان می‌دهند که دیپگ همیشه به یک نتیجه ختم نمی‌شود.

۱. UST؛ وقتی روش حفظ قیمت از کار افتاد

ترا یواس‌دی یا UST برای حفظ قیمت به توکن دیگری به نام «لونا» وابسته بود. دارندگان می‌توانستند هر واحد UST را به معادل یک دلار لونا تبدیل کنند. اما با افزایش خروج کاربران در مه ۲۰۲۲، برای انجام این تبدیل‌ها لوناهای بیشتری تولید شد. افزایش عرضه، قیمت لونا را پایین آورد و اعتماد به UST را هم کمتر کرد؛ در نتیجه، خروج کاربران شدت گرفت.

براساس پژوهش فدرال رزرو بوستون، قیمت پایانی UST از ۰٫۹۹۶ دلار در ۸ مه ۲۰۲۲ به ۰٫۴۰۹ دلار در ۱۲ مه رسید. پس از ۱۷ مه نیز، در داده‌های گزارش، زیر ۰٫۱۰ دلار ماند. برخلاف دو نمونهٔ بعدی، برابری یک‌دلاری آن بازیابی نشد.

۲. تتر؛ سرایت نگرانی در ۱۲ مه ۲۰۲۲

بحران UST باعث شد نگرانی دربارهٔ سایر استیبل کوین‌ها هم بیشتر شود. طبق گزارش بانک مرکزی ایتالیا، قیمت تتر در ۱۲ مه ۲۰۲۲ تا حدود ۰٫۹۵ دلار پایین آمد؛ حدود ۵ درصد کمتر از یک دلار. بااین‌حال، این افت موقت بود و قیمت دوباره به حوالی یک دلار بازگشت.

شرکت تتر همان روز اعلام کرد بازخرید برای مشتریان احرازهویت‌شده در کشورهای مجاز ادامه دارد. بازخرید یعنی دارنده، توکن را به شرکت صادرکننده تحویل بدهد و در برابر آن دلار دریافت کند. بنابراین، طبق اعلام شرکت، افت قیمت بازار به معنی توقف بازخرید نبود.

۳. USDC؛ نگرانی دربارهٔ پولی که در بانک مانده بود

در مارس ۲۰۲۳، ورشکستگی بانک سیلیکون‌ولی (Silicon Valley)، استیبل کوین یو‌اس‌دی کوین یا USDC را تحت‌تأثیر قرار داد. شرکت سرکل (Circle)، صادرکنندهٔ این ارز، اعلام کرد ۳٫۳ میلیارد دلار از ذخایر پشتوانهٔ آن در این بانک قرار دارد. نامشخص‌بودن سرنوشت این پول، باعث نگرانی دارندگان شد.

گزارش کریپتوکامپر (CryptoCompare) نشان می‌دهد افت قیمت از ۱۰ مارس ۲۰۲۳ آغاز شد و در ۱۱ مارس به ۰٫۸۷۷ دلار رسید؛ حدود ۱۲٫۳ درصد کمتر از یک دلار. پس از اعلام حمایت کامل از سپرده‌گذاران بانک در ۱۲ مارس و رفع نگرانی دربارهٔ دسترسی به ذخایر، USDC به نزدیکی یک دلار برگشت.

داده‌های UST قیمت پایانی روزانه و ارقام دو نمونهٔ دیگر، کف‌های گزارش‌شده‌اند؛ نرخ دقیق در صرافی‌های مختلف می‌تواند متفاوت باشد.

چرا قیمت تتر و USDC به تعادل بازگشت؟

برای بازگشت قیمت، فقط اطمینان‌دادن به کاربران کافی نیست؛ باید راهی عملی برای تبدیل توکن به دارایی پشتوانه وجود داشته باشد. در تتر، بازخرید ادامه داشت و در USDC، مانع دسترسی به بخشی از ذخایر برطرف شد.

وقتی این مسیر فعال باشد، مشتریان مجاز می‌توانند توکن را مثلاً ۰٫۹۸ دلار بخرند و با نرخ یک دلار بازخرید کنند. اگر اختلاف قیمت از هزینه‌های معامله و بازخرید بیشتر باشد، این کار برایشان صرفه دارد. خرید آن‌ها تقاضا را افزایش می‌دهد و به تثبیت قیمت کمک می‌کند. به استفاده از چنین اختلاف قیمتی «آربیتراژ» (Arbitrage) می‌گویند.

دیپگ موقت چه تفاوتی با شکست ساختاری دارد؟

در دیپگ موقت، ممکن است فروشندگان زیاد شوند یا دسترسی به پول برای مدتی دشوار شود، اما امکان پشتیبانی از ارزش توکن همچنان وجود دارد. با کاهش فشار فروش یا رفع اختلال، قیمت می‌تواند به سطح قبلی برگردد.

در شکست ساختاری، خودِ روش حفظ ارزش آسیب دیده است. UST نمونه‌ای از این وضعیت بود: تبدیل آن به لونا دیگر اعتماد کاربران را برنمی‌گرداند، چون لونا نیز در حال سقوط بود. به همین دلیل، افت یک استیبل کوین را نمی‌توان صرفاً با این استدلال که «قبلاً برگشته است» موقت دانست.

مدیریت ریسک برای کاربر ایرانی

برای مدیریت ریسک تتر، پیش از بحران راه‌های فروش و انتقال دارایی را بشناسید و این نکات را در نظر بگیرید:

• قیمت دلاری چند بازار را مقایسه کنید. افت در یک صرافی، لزوماً وضعیت کل بازار را نشان نمی‌دهد.
• وضعیت برداشت و هزینهٔ تبدیل را بررسی کنید. قیمت روی صفحه همیشه همان مبلغی نیست که در نهایت دریافت می‌کنید.
• تمام پس‌انداز را به یک توکن یا صرافی وابسته نکنید. این کار می‌تواند پیامد اختلال را محدود کند.
• کیف پول شخصی را راه‌حل دیپگ ندانید. انتقال تتر از صرافی، جلوی کاهش ارزش خود توکن را نمی‌گیرد.

همچنین، طبق محدودیت‌های رسمی تتر، ساکنان ایران مجاز به استفاده از پلتفرم مستقیم شرکت نیستند. بنابراین، بازخرید یک‌دلاری از صادرکننده را نباید راه خروجی در دسترس خود فرض کنند.

سؤالات متداول

دیپگ یعنی چه؟

دیپگ یعنی فاصله‌گرفتن قیمت استیبل کوین از ارزش هدف؛ مثلاً کاهش قیمت تتر که با مبنای یک دلار آمریکا تنظیم می‌شود.

آیا تتر تا حالا دیپگ شده است؟

بله؛ مثلاً در ۱۲ مه ۲۰۲۲ که قیمت بازار آن موقتاً تا حدود ۰٫۹۵ دلار پایین آمد.

در زمان دیپگ چه باید کرد؟

ابتدا قیمت چند بازار، علت افت و وضعیت برداشت را بررسی کنید. نگهداری یا فروش، به شرایط شما و شدت مشکل بستگی دارد؛ بازگشت قیمت را قطعی ندانید.