آیا تا به حال برایتان سوال نشده که چه کسی برای یک پروژه بلاکچینی تصمیمگیری میکند؟ اگر خبری از نهاد مرکزی نیست پس تصمیمات مهم مثل تغییر نرخ بهره یا اضافه کردن قابلیتهای جدید چطور گرفته میشود؟ فکر میکنید همیشه همه چیز بهعهده تیم توسعه است یا کاربران هم در آنها نقش دارند؟ برخلاف دنیای سنتی که قدرت در دست چند نفر خلاصه میشود در دنیای غیرمتمرکز ارزهای دیجیتال، با مفهومی به نام توکن حاکمیتی روبهرو هستیم.
در این مقاله از ارزیکال به بررسی چیستی و نقش توکن حاکمیتی میپردازیم؛ با ما همراه باشید.
توکن حاکمیتی چیست؟
توکن حاکمیتی (Governance Token) نوع خاصی از ارز دیجیتال است که با استفاده از قرارداد هوشمند ساخته میشود و نقش مهمی در اکوسیستم غیرمتمرکز دیفای (DeFi) دارد.
پیش از آنکه در مفهوم توکن حاکمیتی عمیق شویم لازم است اینکه توکن چیست را به خوبی درک کرده باشید. اگر فرق بین توکن و ارز دیجیتال را نمیدانید بگذارید یکبار برای همیشه شما را با فرق بین این دو مفهوم آشنا کنیم.
همه توکنها ارز دیجیتال هستند اما هر ارز دیجیتالی توکن نیست! یعنی چه؟ یعنی اگر یک دارایی دیجیتال بلاکچین خاص خود را داشته باشد (مثل بیت کوین یا اتریوم) به آن ارز دیجیتال یا کوین (Coin) میگوییم اما اگر روی بلاکچین دیگری ساخته شده باشد (مثلا روی شبکه اتریوم) به آن توکن (Token) گفته میشود.
حالا توکن حاکمیتی چیست؟ اتفاقا منظور از حاکمیت، وجود یک نهاد مرکزی و بالا دستی که به تنهایی تصمیمگیرنده باشد نیست؛ کاملا برعکس! توکنهای حاکمیتی ارزهای دیجیتالی هستند که حاکمیت روی زنجیره (On-Chain Governance) را امکانپذیر میکنند؛ یعنی به کاربران اجازه مشارکت در تصمیمگیریهای بلاکچین میدهند. به این ترتیب کاربران نیز در تصمیمات درون زنجیرهای مثل تغییر نرخ بهره، اضافه کردن ویژگیهای جدید یا غیره نقش دارند.
توکن حاکمیتی چگونه کار میکند؟
در پاسخ به این سوال که نحوه کارکرد توکن حاکمیتی چیست باید گفت این توکنها در بستر سازمانهای خودگردان غیرمتمرکز به نام DAO، فعالیت میکنند. DAO براساس قوانین از پیش تعریف شدهای که بهصورت قرارداد هوشمند تعریف شدهاند عمل میکند و کاربر را در مسیر توسعه شریک میکند.
در این سیستمها تیم توسعهدهنده پیشنهاداتی برای بهبود پروتکل ارائه میدهد و کاربرانی که توکن حاکمیتی دارند میتوانند به واسطه آنها رای داده و در تصمیمات پروژه مشارکت داشته باشند.
این توکنها در پروژههای دیفای (DeFi) کاربرد دارند و از طریق ایردراپ و استیکینگ در اختیار کاربران قرار میگیرند. یا برای مثال به افرادی که رمزارز خود را در استخر نقدینگی قرار میدهند، بهعنوان پاداش اهدا میشوند.
این توکنها بیشتر در بستر بلاکچینهای لایه یک مثل اتریوم (ETH)، کازموس (ATOM) یا سولانا (SOL) راهاندازی شدند و در صرافیهای متمرکز و غیرمتمرکز معامله میشوند. برای مشاهده لیست صرافیهایی که این توکن در آنها معامله میشود، میتوانید با سایتهای معتبری مثل CoinMarketCap یا CoinGecko مراجعه کنید.
چرا توکنهای حاکمیتی مهم هستند؟
فکر میکنید دلیل استفاده از توکن حاکمیتی چیست؟ یکی از اهداف اصلی پروژههای مبتنی بر فناوری بلاکچین تمرکززدایی است. اما برای پیش بردن همین پروژهها نیز باید تصمیمگیریهایی کرد و اینبار هم قدرت تصمیمگیری نباید انحصارا به دست یک نهاد یا گروه مشخص باشد. توکنهای حاکمیتی نیز دقیقا به همین دلیل طراحی شدند تا به کاربران امکان مشارکت دهند.
اصلیترین دلیل طراحی توکن حاکمیتی، استفاده از آنها در رایگیریها است. کاربران با اتصال کیف پول ارز دیجیتال خود تعداد مشخصی از توکنها را به یک قرارداد هوشمند اختصاص میدهند تا بتوانند در رایگیری شرکت کنند. هر چه مقدار توکن حاکمیتی بیشتری داشته باشید رای شما به همان نسبت تاثیر بیشتری خواهد داشت.
برای مثال در پروژه MakerDAO کاربرانی که توکن MKR دارند میتوانند درباره موضوعاتی مثل افزایش سقف وامها یا تغییر نرخ بهره تصمیمگیری کنند. این یعنی کاربران این شانس را دارند که سیاستهای اقتصادی پلتفرم را تعیین کنند.
کاربردهای توکن حاکمیتی چیست؟
جذابترین ویژگی توکن حاکمیتی این است که اداره غیرمتمرکز و خودگردان پروژهها را امکانپذیر میکند و به دارندگان آن حق مشارکت میدهد. اما کاربرد این توکنها صرفا در رایدهی خلاصه نمیشود و جنبههای بیشتری دارد.
برای مثال:
- اداره پروژههای متاورسی و بازارساز خودکار (AMM)، به کمک این توکنها.
- نقش داشتن در تصمیمات مهم پروژه مثل حذف یا اضافه کردن برخی قابلیتها.
- تغییر و تعیین پارامترهایی مثل کارمزد، نرخ بهره و پارامترهای دیگر.
- استفاده از توکن بهعنوان وثیقه در زمان گرفتن وام ارز دیجیتال و قابلیت استیکینگ در خود dApp.
- افزودن نقدینگی استخر صرافیهای غیرمتمرکز.
در ادامه جنبههای مثبت و منفی این توکنها را بررسی میکنیم.
مزایا و معایب توکن حاکمیتی
اما مزایا و معایب توکن حاکمیتی چیست؟ توجه شما را به جدول زیر جلب میکنیم:
| مزایا | معایب |
| تمرکززدایی؛ تصمیمات توسط جامعه گرفته میشود نه یک تیم خاص و به این ترتیب همه کاربران اکوسیستم حق رای دارند | بیشتر بودن قدرت نهنگها؛ هر چه توکن بیشتری داشته باشید حق رای بیشتری هم دارید و این یعنی نهنگ ارز دیجیتال بیشترین تاثیر را در رایگیریها دارد |
| شفافیت؛ همه مراحل رایگیری روی بلاکچین ثبت میشود. قابل بررسی بوده و برای عموم شفاف است پس هیچکس نمیتواند تغییری در نتایج ایجاد کند | نحوه رایدهی در برخی موارد پیچیدگیهایی دارد و برای کاربران تازهکار و مبتدی آسان نیست و میتواند گیچکننده باشد |
| احساس مالکیت؛ کاربران با داشتن حق رای از نظر روانی حس بهتری دارند و خود را بخشی از پروژه میدانند. همین باعث می شود احساس مسئولیت بیشتری کنند و در جهت رشد اکوسیستم رای دهد | گاهی رایگیریها توسط افراد منفعتطلبی که فقط برای گرفتن ایردراپ یا کارهای سطحی وارد شدند، خراب میشود |
| با تصمیمگیریهای جمعی امنیت و پایداری پروژه بالاتر میرود و احتمال اشتباه و سوء مدیریت کاهش پیدا میکند | تصمیمگیریها با تاخیر انجام میشوند زیرا برای تغییرات ساده نیز باید رایگیری کرد و منتظر حد نصاب خاص بود |
حالا شما با هر دو جنبه مثبت و منفی توکن حاکمیتی آشنا شدید؛ حالا وقت آن است با مهمترین آنها در بازار کریپتو نیز آشنا شوید.
مهمترین توکنهای حاکمیتی
تعداد توکنهای حاکمیتی کم نیست و هر روز نیز به توکنهایی که بلاکچین خاص خود را ندارند و روی بلاکچینهای دیگر ساخته میشوند افزوده میشود. ما در ادامه چند مورد از مطرحترین توکنهای حاکمیتی را معرفی میکنیم؛ با ما همراه باشید.
۱) توکن MKR
توکن حاکمیتی پروتکل MakerDAO که از قیمیترین پروژههای دیفای (DeFi) است و استیبل کوین DAI را پشتیبانی میکند، MKR نام دارد. توکن MKR برای تغییر نرخ کارمزد، رایگیری درباره تغییرات پروتکل MakerDAO و غیره استفاده میشود. برای مثال دارندگان MKR میتوانند درباره قوانین مربوط به سیستم وامدهی که کمک میکند قیمت DAI پایدار بماند، رای دهند.
یک ویژگی مهم درمورد MakerDAO پیچیدگی سیستم رایدهی آن است. دارندگان MKR باید مسئولیتپذیر باشند و عواقب تصمیمات خود را بسنجند زیرا اگر تصمیم اشتباهی بگیرند، توکن MKR آنها سوزانده میشود.
۲) توکن UNI
یکی از شناختهشدهترین توکنهای حاکمیتی بازار توکن UNI است که حتما با آن آشنا هستید. صرافی Uniswap از بهترین صرافیهای غیرمتمرکز بر بستر اتریوم است. یونی سواپ یکی از اولین پلتفرمهایی بود که ایردراپ گسترده ارائه داد و توکنهای خود را بین کاربران عرضه کرد. این صرافی در سال ۲۰۲۰ به هر کاربری که از پروتکل آن استفاده میکرد ۴۰۰ توکن UNI ایردراپ داد.
دارندگان توکن حاکمیتی UNI علاوه بر حق شرکت در رایگیریهای مهم، میتوانند پیشنهادات جدید خود را در قالب Proposal ثبت کنند و در جهت توسعه این صرافی قدم بردارند.
۳) توکن AAVE
Aave یک پلتفرم وامدهی غیرمتمرکز است که خیلی از فعالان حوزه کریپتو آن را با معرفی وام آنی (Flash Loans) میشناسند.
کاربرانی که توکن AAVE دارند میتوانند در رایگیریهای این پلتفرم شرکت کرده و از طرفی با استیک کردن توکنهای خود و تامین مالی این پروتکل پاداش بگیرند.
جالب است بدانید اگر توکنهای خود را در “Safety Module” استیک کنید، توکن شما بهعنوان پشتوانه امنیت پروتکل عمل میکند و در مواقع بحرانی جلوی ریزش ارزش را میگیرد.
پروژه Aave از معدود پروژههایی است که علاوه بر فضای غیرمتمرکز ارزهای دیجیتال در اکوسیستم مالی سنتی نیز جلب توجه کرده است. این پروژه سعی دارد با ابزارهای دیفای و بانکها نیز ادغام شود.
۴) توکن JUP
Jupiter یک صرافی غیرمتمرکز بر بستر شبکه سولانا است که به واسطه سرعت بالا، هزینه تراکنش بهصرفه و رابط کاربری پیشرفتهای که دارد بین کاربران محبوب شده است. این صرافی تمرکز زیادی روی کاربر محور بودن دارد و برای جامعه دارندگان توکن حاکمیتی JUP اهمیت زیادی قائل است.
توکن حاکمیتی JUP بیشتر نقش توکن تشویقی برای کاربران فعال را ایفا میکند و به کاربران اجازه میدهد در مسیر توسعه پروتکل مشارکت داشته باشند، رای دهند، درمورد تغییرات موتور سواپ اظهار نظر داشته باشند و…
۵) توکن CAKE
صرافی غیرمتمرکز PancakeSwap روی شبکه BNB Chain راهاندازی شده است. این صرافی توکن حاکمیتی مخصوص خود به نام CAKE را دارد که یکی از شناختهشدهترین توکنها در بازار است.
دارندگان توکن CAKE میتوانند درباره مسائل مربوط به استخرهای نقدینگی، تنظیمات کارمزد، ویژگیهای جدید صرافی و حتی شرکت در فارمینگها و… رای دهند.
جامعه پنکیکسواپ بسیار فعال است و خبر خوب اینجاست که پیشنهادات جدید در این صرافی با سرعت بررسی و اجرا میشوند.
توکن حاکمیتی؛ کلید مشارکت در تصمیمهای پروژههای غیرمتمرکز
توکنهای حاکمیتی فقط برای خرید و فروش نیستند و با داشتن آنها میتوان در تصمیمگیریهای مهم پروژهها شرکت کرد و در شکلگیری آینده آنها نقش داشت.
توکن حاکمیتی تصمیمگیری را از دست نهادها میگیرند و کاربران را در آن سهیم میکنند تا پروژهها همراستا با نیاز واقعی کاربران رشد کنند. به واسطه این توکنها در رایگیریها شرکت میکنید، مانع از تصمیمات اشتباه میشود و در زمینه تقویت اکوسیستمها نقش پیدا میکنید.
سوالات متداول
توکن حاکمیتی چه تفاوتی با توکن کاربردی دارد؟
هر توکن حاکمیتی نوعی توکن کاربردی (Utility) محسوب میشود اما هر توکن کاربردی لزوما توکن حاکمیتی نیست. توکنهای کاربردی بیشتر در اکوسیستمهای Web3 کاربرد دارند و ممکن است امکان رای نداشته باشند. این در حالی است که اصلیترین ویژگی توکنهای حاکمیتی که آنها را از سایر توکنها متمایز میکند، داشتن حق رای است.
آیا همه پروژههای بلاکچینی توکن حاکمیتی دارند؟
خیر؛ همه پروژهها توکن حاکمیتی ندارند و برخی از آنها تصمیمگیریهای فنی و مدیریتی را به تیم توسعهدهنده واگذار میکنند نه به دارندگان توکن. مثال بارز آن بیت کوین است که توکن حاکمیتی ندارد.
آیا توکنهای حاکمیتی ارزش مالی دارند؟
توکنهای حاکمیتی ارزشمندند اما اینکه فکر کنید داشتن و معامله آنها شما را ثروتمند میکند، خیر! ارزش این توکنها به تاثیرگذاری و کاربرد آنها در پروژهها و میزان تقاضای بازار وابسته است.
