اگر تا امروز حین تحلیل نمودارها از الگوی سه قلهای که قله میانی بلندتر از دو قله مجاور آن است ساده گذشتی، احتمالا یکی از مهمترین هشدارهای بازار را نادیده گرفتی! الگوی سر و شانه یکی از مهمترین الگوها برای تشخیص پایان یک روند و آغاز مسیر جدید است؛ الگویی که اگر درست شناسایی شود کیفیت و سطح ترید شما را متحول میکند.
در این مقاله از ارزیکال به نحوه معامله با این الگو که کاربرد بالایی برای شناسایی روندهای بازار و نقاط برگشتی دارد میپردازیم؛ با ما همراه باشید.
منظور از الگوی سر و شانه چیست؟
الگوی سر و شانه (Head and Shoulders) یکی از معتبرترین الگوهای کلاسیک بازگشتی در تحلیل تکنیکال است که از پایان روند صعودی و شروع روند نزولی خبر میدهد. نامگذاری این الگو بهدلیل شباهت ظاهری آن به سر و شانههای انسان است. این الگو از سه قله متوالی تشکیل میشود که دو قله کناری تقریبا هم ارتفاع و قله میانی بلندتر از بقیه است.
الگو سر و شانه ساختار سادهای دارد؛ از یک قله (شانه اول)، به دنبال آن یک قله بالاتر (سر) و سپس یک قله پایین دیگر (شانه دوم) تشکیل میشود. با تشکیل این الگو، یک خط روند با اتصال پایینترین نقاط دو کف قیمتی رسم میشود که به آن خط گردن (Neckline) نامیده میشود.
بر اساس تعریف Babypips شیب این خط میتواند صعودی یا نزولی باشد؛ اما هنگامی که شیب پایین است، سیگنال قابل اعتمادتری ایجاد میشود.
با شناسایی این الگو روی نمودار قیمت هر دارایی، میتوان حدس زد که به زودی شاهد تغییر روند صعودی به نزولی خواهیم بود. نوع معکوس این الگو نیز از پایان روند نزولی و شروع روند صعودی هشدار میدهد. خوشبختانه این در تمام تایم فریمها ظاهر میشود و تقریبا برای همه تریدرها قابل شناسایی و استفاده است.
مطلب پیسنهادی: تحلیل تکنیکال چیست؟
اجزای الگوی سر و شانه
الگوی سر و شانه متناسب با نامش از سر، دو شانه و یک خط گردن تشکیل میشود که بسته به حالت عادی یا معکوس شبیه سه قله یا سه دره هستند.
- سر: قسمت سر الگو بلندترین قله یا پایینترین دره روی الگو است که نشان از بیشترین رشد یا بیشترین افت و ریزش قیمت در بازه مشخصی از زمان دارد.
- شانهها: شانهها دو قله یا دره مجاور سر هستند که ارتفاع و عمق کمتری نسبت به قله دارند. در شکل نمادین این الگو، شانهها اندازه هم هستند اما خیلی اوقات یکی از شانهها از دیگری کوتاهتر یا بلندتر است.
- خط گردن: از اتصال پایینترین نقاط الگو در حالت معمولی و یا اتصال بلندترین نقاط آن در الگوی معکوس، خطی پدید میآید که به آن خط گردن میگوییم. این خط نقش بسیار مهمی در تصمیمگیریهای معاملاتی دارد.
در ادامه به بررسی انواع این الگو میپردازیم؛ با ما همراه باشید.
انواع الگوی سر و شانه
سر و شانه از محبوبترین الگوهای ترید محسوب میشود. اما تصور خیلی از ما از الگوی سروشانه همان شکل مرسوم سه قله متوالی است که قله میانی از قلههای مجاور بلندتر است. اما این در یک دستهبندی کلی، به دو نوع معمولی که به آن سر و شانه سقف میگویند و الگوی سر و شانه معکوس یا کف تقسیمبندی میشود. (دقیقا مشابه با الگو دو سقف و دو کف)
یکی از این دو الگو روند نزولی را پیش بینی میکنند، در حالی که گزینه دوم روند صعودی را اعلام میکند!
الگو سر و شانه سقف (Head and Shoulders Top)
الگوی سر و شانه سقف بازگشت روند صعودی به نزولی را نشان میدهد؛ در این الگو قیمت در یک روند صعودی در حال افزایش است که ناگهان پس از رسیدن به اوج، افت میکند. طی همچین حرکتی از قیمت، قلهای تشکیل میشود که شانه چپ این الگو است. سپس قیمت بار دیگر افزایش پیدا میکند و اینبار قله بالاتری نسبت به قبل ایجاد میکند و قسمت سر الگو را تشکیل میدهد.
در ادامه قیمت مجدد افت و در پی آن دوباره رشد میکند و قله دیگری ایجاد میکند. این قله سوم، شانه راست الگو است که البته از قله قبلی پایینتر است. خط گردن نیز در این الگو از اتصال دو دره موجود روی این الگو ترسیم میشود.
الگو سر و شانه معکوس یا کف (Head and Shoulders Bottom)
نوع معکوس یا کف برای پیشبینی بازگشت روند نزولی به صعودی استفاده میشود. شکل ظاهری این الگو، وارونه حالت قبلی است؛ اینبار بجای سه قله با سه دره مواجه هستیم.
ابتدا قیمت کاهش پیدا کرده و پس از تشکیل درهای در کف، افزایش پیدا میکند و شانه چپ الگو را بوجود میآورد. سپس قیمت دوباره کاهش یافته و اینبار کف پایینتری از قبل تشکیل میدهد و قسمت سر وارونه الگو ایجاد میشود. پس از آن الگو مجدد افزایش و سپس سریعا ریزش تجربه میکند.
در پی این واکنش قیمت شاهد تشکیل دره دیگری، بالاتر از کف قبلی هستیم که شانه راست الگو است. خط گردن نیز در الگوی سر و شانه کف، از اتصال سقفهایی ایجاد میشود که در قسمت بالای الگو تشکیل شدند.
نحوه ترید با الگوی سر و شانه
بهطور کلی، ترید با استفاده از الگو سر و شانه پیچیدگی خاصی ندارد؛ اگر این الگو به درستی تشخیص داده شود، کمک میکند سقف و کفهای بازار را بهتر شناسایی کنیم. اما صرفا مشاهده آن روی نمودار کافی نیست؛ در این بخش از مقاله گامهای کلی برای ترید با این الگو پرتکرار را آموزش میدهیم.
مطالعه بیشتر: معنی ترید چیست؟
گام اول: تعیین تایم فریم
در قدم اول برای ترید با این الگو، باید تایم فریم مشخص کنیم؛ تعیین تایم فریم باید متناسب با استراتژی معاملاتی شما باشد. ترجیحا از تایم فریمهای بسیار پایین استفاده نکنید، زیرا در برخی موارد گمراهکننده هستند. در تایم فریمهای ۴ ساعته یا حتی بالاتر اصولا شاهد الگوهای معتبرتری هستیم.
گام دوم: شناسایی الگوی سر و شانه روی نمودار
پس از تعیین تایم فریم، اولین قدم برای ترید با این الگو شناسایی آن روی نمودار است. برای شناسایی قلهها و درهها برخی نکات را مدنظر قرار دهید؛ این سوالها را از خود بپرسید و ببینید با آنچه روی نمودار میبینید همخوانی دارد یا خیر؟
اینکه آیا سه قله یا دره پشت سر هم تشکیل شدند؟ آیا قله یا دره میانی ارتفاع یا عمق بیشتری از قلههای مجاور دارد؟ آیا خط گردن مشخصی از اتصال سقف و کفها پدید میآید که بتوان روی آن حساب کرد؟ حجم معاملات اصولا در قسمت سر این الگو بیشتر است؛ آیا آنچه روی نمودار میبینید این مسئله را تایید میکند؟
اگر پاسخ به این سوالات مثبت بود؛ میتوانید راحتتر الگو را روی نمودار شناسایی کنید.
گام سوم: تشخیص شکست گردن
حین تحلیل الگو سر و شانه برای بکارگیری آن در استراتژیهای معاملاتی، دانستن رفتار قیمت در نزدیکی خط گردن اهمیت بالایی دارد. خط گردن بسته به نوع الگو، نقش یکی از دو سطح حمایت و مقاومت را ایجاد میکند. در نوع عادی، خط روند نقش حمایت و در نوع معکوس نقش مقاومت را دارد.
شناسایی این خط بسیار مهم است و تریدر برای تعیین نقاط ورود و خروج از آن استفاده میکند.
برای تشخیص خط گردن باید به ترتیب شانه چپ، سر و شانه راست (اول) را در نمودار شناسایی کنید و کف آن دو را به یکدیگر رسم کنید. در ایدهآلترین حالت ممکن این خط کاملا افقی است اما گاهی هم شیب ملایمی به بالا یا پایین دارد.
گام چهارم: تایید الگو
مادامی که شکست خط گردن اتفاق نیفتاده است، وارد معامله نشوید. منتظر بمانید الگو تکمیل شود تا بتوانید نقاط ورود بهتری شناسایی کنید.
در الگوی سر و شانه معمولی باید منتظر باشیم که قیمت پس از تشکیل قله شانه راست، از خط گردن پایینتر برود یا به اصطلاح بریک اوت اتفاق بیفتد. در الگوی معکوس نیز منتظر بمانید که قیمت پس از تشکیل قله شانه راست، بالاتر از خط گردن حرکت کند.
برای اطمینان بیشتر از صحت الگو پیشنهاد میکنیم حتما از انواع اندیکاتور استفاده کنید تا احتمال برد معاملات افزایش بیاید.
گام پنجم: ورود به معامله
اصولا پس از شکست خط گردن، موقعیت مناسبی برای ورود به معاملات ایجاد میشود. میتوانید پس از مشاهده شکست این خط بسته به استراتژی معاملاتی خود پوزیشن شورت یا لانگ باز کنید.
اگر شکست خط گردن را از دست دادید، نگران نباشید هنوز فرصت باقی است؛ میتوان منتظر پولبک به خط گردن بود. البته بهطور کلی، برای اطمینان بیشتر پیشنهاد میکنیم ترجیحا پس از شکست خط گردن، صبر کنید تا قیمت حتما پولبک بزند؛ یعنی بار دیگر بازگردد و خط گردن را مجدد تست کند.
گام نهایی: تعیین حد سود و ضرر و مدیریت معامله
تعیین استاپ لاس در تمام معاملات اهمیت بالایی دارد؛ در تعیین آن نهایت دقت را به خرج دهید تا در صورت فعال شدن حد ضرر بخش کمی از دارایی شما تحت تاثیر قرار بگیرد.
طی یک قاعده کلی، در الگوی سر و شانه معمولی، حد ضرر را معمولا کمی بالاتر از شانه راست یا سقف الگو در نظر میگیریم. اما در الگو سر و شانه معکوس حد ضرر را کمی پایینتر از شانه راست تعیین میکنیم.
البته برخی تریدرها حد ضرر را حوالی قسمت سر این الگو تعیین میکنند ولی این کار ریسک بیشتری دارد و به تریدرهای تازهکار و مبتدی پیشنهاد نمیشود.
حد سود را متناسب با اختلاف بین سر و یکی از شانهها تعیین کنید. در این الگو معمولی اختلاف قیمت سر و یکی از شانهها را که حساب کردید از قیمتی که خط گردن در آن شکسته است کم کنید. اما در نوع معکوس این اختلاف را به قیمت شکست خط گردن اضافه کنید.
بررسی مزایا و معایب الگو پرتکرار سر و شانه
وقتی درباره الگوهای ترید صحبت میکنیم، فقط دانستن نحوه شناسایی آنها روی نمودار کافی نیست؛ درک قابلبتها و محدودیتها نیز به همان اندازه اهمیت دارد. دانستن مزایا و معایب این الگو کمک میکند راحتتر تشخیص دهیم چه زمان باید به این الگو اعتماد کرد و چه زمانی باید محتاط تر بود. در ادامه چند مورد از اصلیترین نقاط ضعف و قوت الگو Head and Shoulders را بررسی میکنیم.
مزایای الگوی سر و شانه
چه تازهکار باشید چه یک تریدر با تجربه، استفاده از الگویی که شناسایی و بهکارگیری آن ساده و بدون پیچیدگیهای اضافی باشد برایتان خوشایند است. برخی از مزایا و دلایل محبوبیت این الگو عبارتند از:
- الگوی سر و شانه برای هر سطح تریدری قابل تشخیص است. شناسایی چنین الگویی روی نمودار ساده است و هر چه بیشتر نمودارخوانی کنید راحتتر آن را در روندهای صعودی و نزولی تشخیص میدهید.
- این الگو در تمام تایم فریمها ظاهر میشود و در صورتی که به درستی تشخیص داده شود، امکان کسب سود از بازار را برای تریدر فراهم میکند.
- الگو سر و شانه در همه بازارهای مالی مطرح است و علاوه بر بازار ارزهای دیجیتال، در بازار فارکس، بورس و سهام و غیره نیز کاربرد دارد.
البته مزیتهای این الگو در این موارد خلاصه نمیشود؛ ترکیب این الگو با سایر ابزارها، استراتژی ترید شما را قویتر میکند.
معایب الگو سر و شانه
فراموش نکنید که هیچ الگو و ابزار تحلیلی بی عیب و نقص نیست! با اینکه الگو سر و شانه اصولا نشانهای از برگشت روند است، اما گاهی ممکن است بازار مسیر متفاوتی پیش بگیرد. پس لازم است نگاهی به محدودیتهای استفاده از این الگو نیز داشته باشیم.
برخی از اصلیترین محدودیتهای این الگو عبارتند از:
- گاهی الگو بهطور کامل شکل نمیگیرد و نمیتوان متناسب با آن وارد معامله شد؛ اگر عجله کنید ممکن است گرفتار سیگنالهای کاذب شده و به اشتباه وارد پوزیشن شورت یا لانگ شوید.
- برخی رویدادهای غیرمنتظره باعث نوسان شدید قیمت قبل از شکلگیری کامل الگو میشوند و ممکن است ظاهر الگو را کمی متفاوت کنند. در این شرایط ممکن است به هنگام شناسایی الگو دچار اشتباه شوید.
- تشخیص الگو سر و شانه تا حدودی سلیقهای است و ممکن است برخی تریدرها برداشت متفاوتی از آنها داشته باشند.
- برای بکارگیری این الگو در استراتژیهای ترید باید مدام بازار را در تایم فریمهای مختلف رصد کنید و صبور باشید، زیرا گاهی چندین ماه طول میکشد تا اهداف قیمتی محقق شوند.
با در نظر گرفتن این محدودیتها دید واقعبینانهتری نسبت به این الگو پیدا میکنید و اهمیت ترکیب انواع الگو و شاخصهای تحلیلی برایتان واضحتر میشود. هرگز صرفا به الگوها متکی نباشید زیرا همیشه موارد استثنا وجود دارد.
مقایسه الگو سر و شانه، سقف دوقلو و فنجان و دسته
در تحلیل تکنیکال، انواع الگوها را داریم که کمک میکنند روند آینده قیمت را راحتتر تشخیص دهیم؛ بعضی از آنها الگوهای بازگشتی هستند، بعضیها ادامه دهنده. در این بخش میخواهیم ۳ مورد از پرکاربردترین الگوها را با هم مقایسه کنیم که یاد بگیرید هر کدام چه شکل ظاهری و ویژگیهایی دارد. جدول زیر مقایسه الگو سر و شانه، سقف دوقلو و فنجان و دسته را ارائه میدهد:
| ویژگی | الگوی سر و شانه | الگوی سقف دوقلو | الگوی فنجان و دسته |
| نوع الگو | الگو بازگشتی | الگو بازگشتی | الگو ادامهدهنده |
| جهت الگو | از صعودی به نزولی | از صعودی به نزولی | صعودی به صعودی |
| شکل ظاهری | ۳ قله؛ وسطی (سر) بلندتر، دو طرف (شانهها) کوتاهتر | ۲ قلعه تقریبا همسطح | شبیه فنجان با یک دسته کوچک در سمت راست |
| زمان شکلگیری | میانمدت | میانمدت | میانمدت تا بلندمدت |
| سیگنال معاملاتی | فروش بعد از شکست خط گردن | فروش بعد از شکست سطح حمایتی در دره | خرید بعد از شکست دسته به سمت بالا |
پیشنهاد میکنیم مقاله الگو سقف دوقلو و الگو فنجان و دسته را مطالعه کنید تا با این دو الگو بهتر آشنا شوید.
چند نکته کلیدی قبل شروع ترید با الگو سر و شانه
الگوهای ترید بخش جدایی ناپذیر از تحلیل تکنیکال هستند و همچنان برای شناسایی رفتار قیمتی کاربرد بالایی دارد. اما حین بررسی این الگو و سپس اقدام به ترید، نکات تجربی زیر را نیز مد نظر داشته باشید:
- با اینکه در تمام تایم فریمها ظاهر میشود اما هرچه تایم فریم بلندمدتتر باشد، معتبرتر است. مثلا اگر این الگو را در تایم فریمهای هفتگی یا روزانه تشخیص دهید، کاربرد بیشتری دارد.
- اگر پس از شکست خط گردن، قیمت بار دیگر به سطح شکسته شده پولبک بزند، اعتبار الگو افزایش مییابد.
- این الگو به واسطه شکل مشخصی که دارد، برای تریدرهای تازهکار و مبتدی نیز بهراحتی قابل شناسایی است. با اینکه این الگو با کمی دقت تشخیص داده میشود، اما صرفا ظاهر شدن آن برای ورود به معاملات کافی نیست و لازم است حتما در کنار آن از انواع ابزارها نیز استفاده کنید.
- اگر خط گردن شیب داشته باشد میتواند تریدر تازهکار را سردرگم کند. زیرا او حین بررس نمودار برای تشخیص خط گردن، به دنبال یک خط نسبتا صاف است. کمی شیب ملایم ایرادی ندارد و هنوز معتبر است.
رعایت این نکات کیفیت معاملات شما را افزایش میدهد؛ شما نیز از تجربیات خود در بخش نظرات به دیگر کاربران بگویید.
سخن پایانی: جایگاه الگوی سر و شانه در معاملات
در حالی که الگوی سر و شانه یکی از الگوهای کلاسیک است، اما گاها توسط تریدرهای سبک پرایس اکشن نیز استفاده میشود. این از پرکاربردترین الگوهای تحلیل تکنیکال، در تمام تایم فریمهای بلندمدت است و با کمی دقت بهراحتی برای تریدرهای مبتدی نیز قابل شناسایی است.
از این الگو برای شناسایی بازگشت روند قیمت استفاده میشود. الگو سر و شانه کمک میکند نقاط ورود به معاملات خرید و فروش را راحتتر تشخیص دهید و حد سود و ضرر مطمئنتری تعیین کنید.
با این حال فراموش نکنید که این الگو نیز مانند هر الگوی دیگری بهتنهایی کافی نیست و موفقیت شما را تضمین نمیکند. بهترین نتایج زمانی حاصل میشود که آن را با سایر ابزارها ترکیب کنید. شما با مدیریت ریسک اصولی، تعیین حد سود و ضرر منطقی و درک درست از رفتار بازار میتوانید استراتژیهای معاملاتی خود را تقویت کنید.
سوالات متداول
الگوی سر و شانه چه نوع الگویی است؟
این الگو در دسته الگوهای کلاسیک بازگشتی قرار میگیرد. الگوی سر و شانه دو نوع عادی و معکوس دارد و بازگشت روند قیمت از صعودی به نزولی یا برعکس را نشان میدهد.
الگو سر و شانه از چه اجزایی تشکیل میشود؟
الگو Head and Shoulders از خط گردن و سه قله متوالی که قله میانی را سر و دو قله مجاور را شانه مینامیم تشکیل میشود. همانطور که از نام این الگو پیداست، قله میانی ارتفاع بیشتری نسبت به شانهها دارد و بیشترین رشد یا ریزش قیمت را نشان میدهد.
آیا الگوی سر و شانه مختص بازار ارزهای دیجیتال است؟
خیر؛ الگوی سر و شانه به بازار کریپتو محدود نمیشود بلکه بهعنوان الگوی پرتکرار در تمام بازارهای مالی اعم از فارکس، بورس و سهام و غیره کارایی دارد و با کمک آن میتوان به درک بهتری از رفتار قیمت در بازار رسید.
