با ورود به دنیای رمزارزها و شبکههای غیرمتمرکز با اصطلاحات جدیدی روبهرو میشوید که برای درک بهتر مسیر معاملات، باید حتماً به طور عمیق و اصولی با آنها آشنا باشید. استخر نقدینگی (Liquidity Pool) هم یکی از این مفاهیم مهم است. قبل از اینکه وارد بحث شویم و حسابی درباره این مفهوم مهم صحبت کنیم، یک تعریف اجمالی و سریع از آن را با هم دوره میکنیم.
در آموزش استخر نقدینگی به زبان ساده باید بگوییم، میزان داراییهای دیجیتالی که در صرافیهای غیرمتمرکز ارزهای دیجیتالی وجود دارند و امکان معامله مستقیم کاربران با هم را در اختیارشان میگذارند. در این مقاله از ارزیکال کامل و جامع درباره این استخرها برایتان گفتهایم.
استخر نقدینگی چیست؟
استخر نقدینگی چیست؟ بلاکچین یک شبکه غیر متمرکز است که به کاربران مختلف اجازه میدهد با هم معامله کنند؛ بدون محدودیت و البته بدون واسطه. این رد و بدل مالی با ارزهای دیجیتالی با وجود ابزارها و امکانات مختلفی مانند قراردادهای هوشمند ممکن میشود.
قراردادهای هوشمند یا به قول فرنگیها اسمارت کانترکتها (Smart Contract) مجموعهای از برنامهها و کدهای کامپیوتری هستند که تحت یک شرایط خاص، اجرا میشوند. مثلاً اگر وضعیت A صورت بگیرد، وضعیت B هم به دنبال آن ایجاد میشود.
حالا چرا از اینها برایتان گفتیم؟ چون استخر نقدینگی هم نوعی قرارداد هوشمند است. این قراردادهای هوشمند به کاربران کمک میکنند تا توکنهایشان را در بلاکچین، معامله کنند. استخر نقدینگی در دیفای بسیار مهم هستند و نقش اثرگذاری دارد.
دیفای هم که همان امور مالی غیرمتمرکز است و مثلاً به صرافیها و بازارهای مالی بدون ناظری گفته میشود که امکان معاملات انواع توکنهای دیجیتالی را برای کاربران فراهم میکنند.
با وجود استخرهای نقدینگی، دیگر نیازی به صرافیهای متمرکز نیست. استخر نقدینگی در یک کلام، مثل مخزنی از ارزهای دیجیتالی است که همه میتوانند به آن دسترسی داشته باشند و برای معامله توکنهایشان با کاربران دیگر، از آن استفاده کنند.
به این نکته توجه کنید
برای اینکه گیج و سردرگم نشوید، اجازه بدهید این را هم به شما بگوییم که این مخزنهای دیجیتالی را چه کسانی پر میکنند تا کاربران بتوانند به نقدینگی دسترسی داشته باشند و توکن بخرند، بفروشند و غیره.
این مخزنها از سوی کاربرانی ارائه میشوند که داراییهای دیجیتالی خود را به کمک قراردادهای هوشمند در بلاکچین قفل میکنند تا دیگران از آنها استفاده کنند. خب! این چه سودی برایشان دارد؟ آنها درصدی از هر تراکنش میان دو کاربر دیگر را به عنوان کارمزد برمیدارند.
نحوه کارکرد استخر نقدینگی
زمانی که بعضی از کاربران داراییهای دیجیتالی خود را با یک قرارداد هوشمند در بلاکچین قفل میکنند، در واقع، انگار دارایی خودشان را که شامل ارزهای دیجیتالی مختلف است، به این قراردادها و در شبکه بلاکچین واریز میکنند.
با واریز داراییهای این کاربران، توکنهای استخر نقدینگی (LPTs) منتشر میشوند. این توکنها نشان میدهند که سهم دارایی هر تأمینکننده نقدینگی در استخر چقدر است. پس سهم کسانی که در این شبکه، دارایی خود را وسط میگذارند تا به پیشبرد معاملات کمک شود، با یک حساب و کتاب دقیق، مشخص میشود و ضرری نمیکنند.
مقایسه استخر نقدینگی و دفتر سفارش در صرافی متمرکز
برای اینکه دقیقتر متوجه عملکرد و کارکرد استخر نقدینگی شوید، باید یک مقایسه میان آنها و صرافیهای متمرکز داشته باشیم. در یک پلتفرم و بستر متمرکز مثل صرافیهای اینچنینی، برای خرید و فروش رمزارزها باید سفارشگذاری انجام شود.
فرقی نمیکند که میخرید یا میفروشید؛ در هر حال باید:
- سفارش فروش یا خرید را ثبت کنید.
- اگر خریدار یا فروشنده برایتان پیدا شود، معامله انجام میشود.
با استخرهای نقدینگی دیگر چنین روندی وجود ندارد. با وجود استخرهای نقدینگی که نوعی قرارداد هوشمند هستند، در صورت وجود شرایط سفارش درخواستی کاربران، معاملات به طور خودکار انجام میشوند و نیاز به وجود خریدار یا فروشنده برای پیشبرد یک معامله نیست.
دیگر نیازی به ستونهای ثبت سفارش نیست و همیشه نقدینگی وجود دارد. قیمتها هم از طرف یک بازارساز خودکار (AMM) تعیین میشوند. این ابزارهای خودکار با مجموعهای از توابع و محاسبات ریاضی کار میکنند. با همین فرمولهای ریاضی و محاسباتی هم هست که مشخص میکنند که برای انجام هر معامله به چقدر از داراییهای موجود در استخر نیاز است.
مثال از کارکرد استخر نقدینگی برای جفت ارز اتریوم/تتر (ETH/USDT)
فرض کنیم که یک استخر نقدینگی برای تبادل دو رمزارز اتریوم و تتر وجود دارد. عملکرد استخر نقدینگی برای تبادل و معامله این دو ارز دیجیتالی اینطور پیش میرود:
- کاربران مختلف داراییهای خودشان را به استخر اضافه میکنند. مثلاً کاربر A مقدار ۱۰ ETH و ۳۰هزار USDT و کاربر B هم ۵ ETH و ۱۵هزار USDT را به استخر اضافه میکند.
- این داراییها در یک قرارداد هوشمند در بلاکچین قفل میشوند و نسبت میان اتریوم و تتر موجود در استخر هم تعیین میشود.
- حالا اگر کاربر C بخواهد یک اتریوم را با تتر معامله کند، درخواست خود را بهراحتی ثبت میکند.
- با وجود قراردادهای هوشمند موجود و داراییهای استخر نقدینگی، معامله پیش میرود.
- فرض کنید قیمت هر اتریوم در آن لحظه معادل ۳هزار تتر باشد.
- کاربر C میتواند ۳هزار تتر را به استخر اضافه و ۱ اتریوم را از استخر دریافت کند.
- نسبت بین اتریوم و تتر در استخر تغییر میکند، اما قرارداد هوشمند با استفاده از الگوریتمهای خاص، دوباره میان آنها تعادل به وجود میآورد.
در هر معامله، کارمزدی هم از معاملهگرها دریافت و میان تأمینکنندگان نقدینگی تقسیم میشود.
مزایای استخر نقدینگی
استخرهای نقدینگی ابزارهای جالب و جذابی هستند که هم برای کاربران سود و مزایای زیادی به همراه میآورند و هم برای پلتفرمهای مختلف امتیازات زیادی ایجاد میکنند. آشنایی با مزایا و معایب استخر نقدینگی برای کاربران واجب است. در این بخش، نگاهی به نقاط قوت آن داریم:
| مزایا برای کاربران | مزایا برای پلتفرمها |
| معاملات آسان | افزایش راحت نقدینگی |
| حذف واسطهها | کاهش هزینههای عملیاتی |
| کسب درآمد از راه تأمینکنندگی | جذب کاربران بیشتر |
| معاملات سریع |
ایجاد بازارهای جدید و رشد اکوسیستم رمزارزها |
معایب و ریسکهای استخر نقدینگی
پیشتر به شما گفتیم که استخر نقدینگی چیست و چه مزیتهایی دارد. باید درباره معایب و نقاط منفی آن هم برایتان بگوییم. از معایب و ریسکهای آن به موارد زیر حتماً دقت کنید:
ضرر ناپایدار (Impermanent Loss)
ضرر ناپایدار به معنای افت قیمت دارایی شما در استخر نقدینگی است. مثلاً فرض کنید که یک تأمینکننده نقدینگی هستید و داراییهای خود را با قیمت مشخصی وارد استخر کردهاید، اما بعد از مدتی، این قیمت افت میکند. در چنین حالتی ضرری تحمیل میشود که به آن، ضرر ناپایدار میگوییم.
البته اگر نوسان قیمت و افت آن از بین برود و ارزش دارایی به همان نرخ اولیهاش برگردد، دیگر ضرری در کار نخواهد بود. برای همین هم هست که به آن، ضرر از نوع ناپایدار میگوییم.
برای اینکه گرفتار این نوع ضرر نشوید، باید به این نکات دقت کنید:
- انتخاب استخرهایی با نوسان کمتر
- انتخاب استخرهایی با کارمزد بیشتر
- رصد کردن دقیق بازار ارزهای دیجیتال
- سرمایهگذاری در استخرهای معتبر و باسابقه
ریسک قراردادهای هوشمند
یادتان باشد که قراردادهای هوشمند مجموعهای از کدهای کامپیوتری هستند. مانند هر برنامه دیگری، امکان وجود باگ و خطا در این قراردادها وجود دارد. ضمن اینکه هکرها هم همیشه در کمین هستند و میتوانند باعث خرابکاری شوند و سواستفادههایی صورت دهند.
همیشه پای مشکلات و باگهای فنی به میان نیست. گاهی اوقات هم ایرادهای منطقی در نگارش قراردادهای هوشمند وجود دارد و همین موضوع باعث از دسترفتن داراییها میشود.
برای اینکه بتوانید در پلتفرمهای امن و معتبر سرمایهگذاری کنید، حواستان به این نکات باشد:
- سابقه و مدت فعالیت پلتفرم را بسنجید.
- از اعتبار تیم توسعهدهنده پلتفرم باخبر و مطمئن شوید.
- حجم بالای معاملات در پلتفرم هم نشانهای از اعتبار آن است.
ریسک پروژههای کلاهبرداری (Rug Pull)
این تهدیدها را حتماً جدی بگیرید. پروژههای کلاهبرداری به این صورت هستند که برخی توسعهدهندگان مقداری ارز دیجیتال دلخواه و یک ارز معتبر را به استخر نقدینگی اضافه میکنند. بعد با تبلیغات فراوان، سرمایهگذاران را جذب میکنند و تقاضا حسابی بالا میرود.
با این روند، ارزش ارز دیجیتال مذکور بالا میرود و توسعهدهندگان کذایی هم به طور ناگهانی تمام یا بخش قابل توجهی از نقدینگی استخر را خارج میکنند. نقدینگی که کاهش پیدا میکند، قیمت ارز دیجیتال پروژه هم سقوط میکند و این یعنی ضرر هنگفت برای سرمایهگذاران.
کاربردهای استخر نقدینگی در دیفای (DeFi)
استخر نقدینگی ابزار مهم و کارسازی در دنیای رمزارزهای دیجیتالی و شبکههای غیرمتمرکز است. تا اینجا درباره کارکرد آن برایتان گفتیم، حالا به سراغ انواع کاربردهای دیگری آن هم میرویم تا دید دقیقتری به دست بیاورید.
۱) بازارسازهای خودکار (AMM)
بازارسازهای خودکار قیمت داراییهای استخر نقدینگی را تعیین میکنند. این بازارسازها براساس عرضه و تقاضایی که وجود دارد، قیمتگذاری میکنند. این پروتکلها راه را برای استفاده کاربران از استخرهای نقدینگی صاف و هموار میکنند.
۲) وامدهی و وامگیری
در پلتفرمهای غیرمتمرکزی که به کاربران وام میدهند هم از این استخرها استفاده میشود. کاربران مختلف با قراردادن داراییهای خود در استخرهای نقدینگی سود میگیرند یا امکان دریافت وام از داراییهای موجود در استخر، برایشان وجود دارد.
۳) ییلد فارمینگ
استخرهای نقدینگی در کشت سود یا ییلد فارمینگ (Yield Farming) هم کاربرد دارند. روند کار به این شکل است که کاربران با ارائه نقدینگی به استخرها، پاداش میگیرند. این پاداشها در قالب توکنهای جدید به آنها داده میشود.
۴) مشتقات
معاملات مشتقات هم از استخرهای نقدینگی بهره زیادی میبرند. منظور از این معاملات چیست؟ معاملاتی که به طور مستقیم، کاری با خرید و فروش ارزهای دیجیتالی ندارند اما پای معامله یک قرارداد به میان است که ارزش آن وابسته به نرخ و ارزش یک ارز دیجیتال خاص است.
با استخرها، امکان تأمین نقدینگی برای انجام معاملات مشتقات به وجود میآید. کاربران از استخرها برای تأمین وثیقه مورد نیاز برای انجام معاملات مارجین و غیره هم استفاده میکنند. معاملات مارجین هم با سرمایه قرضی انجام میشوند.
۵) بازارهای پیشبینی
بازارهای پیشبینی پلتفرمهایی برای پیشبینی وضعیت آینده ارزهای دیجیتالی، مسابقات ورزشی مختلف و موارد متنوع دیگر هستند. استخرهای نقدینگی میتوانند نقدینگی لازم برای انجام این معاملهها را هم فراهم کنند.
انواع استخرهای نقدینگی
برای اینکه بهتر به درک عمیقی از این ابزارها برسید، لازم است بدانید که انواع استخر نقدینگی چیست و هریک چه ویژگیهایی دارند:
| استخر محصول ثابت | حاصل ضرب مقدار دو توکن در این استخرها ثابت میماند و برای جفتارزهایی با نوسان بالا مطلوباند. |
| استخر جمع ثابت | مجموع وزن داراییهای درون استخرها همیشه ثابت میماند و برای جفتارزهایی مناسب است که قیمتشان به هم وابسته است. |
| استخر هیبریدی | ترکیبی از استخرهای محصول ثابت و جمع ثابت هستند. |
| استخر پویا | این استخرها از الگوریتم بازارسازهای خودکار برای قیمتگذاری دارایی بر اساس حجم معاملات استفاده میکنند. |
| استخر وزندار |
وزن داراییها در این استخرها براساس نسبتهای از پیش مشخصشده تعیین میشود. |
آموزش گام به گام نحوه مشارکت در استخر نقدینگی
برای مشارکت در یک استخر نقدینگی باید مراحل زیر را به دقت طی کنید:
- پلتفرم و استخر نقدینگی را مشخص کنید.
- پلتفرمهایی مانند یونی سواپ یا بالانسر از گزینههای مطلوب هستند.
- به سراغ انتخاب استخر نقدینگی مناسب بروید و یک کیف پول دیجیتال مناسب با پلتفرم منتخب بسازید.
- داراییهای مورد نیاز برای مشارکت در استخر را تهیه کنید و مقدار مساوی از یک جفت رمزارز در اختیار داشته باشید.
- کیف پول را به پلتفرم متصل کنید و برای این کار باید از گزینه اتصال کیف پول (Connect Wallet) کمک بگیرید.
- در پلتفرم مورد نظر به بخش نقدینگی (Liquidity) یا استخر (Pool) بروید و استخر نقدینگی مناسب را پیدا کنید.
- مقدار داراییهای موردنظرتان را به استخر اضافه کنید و بعد از تأیید تراکنش صبر کنید تا در بلاکچین به ثبت برسد.
- بعد از واریز داراییها، توکنهای الپی (LP (Liquidity Provider)) به شما تعلق میگیرند و نشانه سهمتان از استخر نقدینگی هستند.
- امکان نگهداری توکنهای الپی در کیف پول وجود دارد و میتوانید این پاداشها را دریافت کنید.
- امکان بازگردان توکنهای الپی به استخر و دریافت داراییهایتان از آنجا هم وجود دارد.
بهترین پلتفرمهای ارائهدهنده استخر نقدینگی
استخرهای نقدینگی مختلفی وجود دارند که میتوانید برای مشارکت در آنها، روندی ساده و سریع را پشت سر بگذارید. از جمله یونی سواپ، پنکیک سواپ، کرو، بالانسر و غیره:
۱) استخر نقدینگی یونی سواپ (uniswap)
پلتفرم غیرمتمرکز یونی سواپ بر بستر شبکه اتریوم ساخته شده و از مدل بازارساز خودکار با فرمول محصول ثابت برای استخرهای نقدینگی خود استفاده میکند.
- مزایا: رابط کاربری مطلوب، تنوع جفتارزها، نقدینگی بالا
- معایب: ریسک ضرر ناپایدار زیاد، کارمزد بالا، احتمال اسکمشدن توکنها
۲) استخر نقدینگی پنکیک سواپ (Pancake Swap)
پلتفرم پنکیک سواپ روی بستر شبکه هوشمند بایننس ساخته شده و آن هم از مدل بازارساز خودکار برای تعیین ارزش داراییها کمک میگیرد.
- مزایا: سرعت بالا، کارمزد پایین، قرعهکشیهای مختلف
- معایب: نقدینگی کمتر نسبت به یونی سواپ، ضرر ناپایدار، احتمال اسکمشدن توکنها
۳) استخر نقدینگی کرو (Curve Finance)
از این پلتفرم هم برای تبادل استیبلکوینها و داراییهای همبسته استفاده میشود. سازوکارهایی برای کاهش اسلیپیج هم در نظر میگیرد و ضمناً مجهز به بازارساز خودکار است.
- مزایا: کارمزد پایین، لغزش قیمت کم، ضرر ناپایدار کم
- معایب: رابط کاربری سخت، محدودیت نوع جفتارزها
۴) استخر نقدینگی بالانسر (balancer)
این پلتفرم به کاربران امکان ایجاد استخرهای نقدینگی با وزنهای دلخواه میدهد. بازارساز خودکار آن هم از الگوی میانگین هندسی وزندار استفاده میکند.
- مزایا: انعطافپذیری برای ایجاد استخرهای نقدینگی، فرصت ایجاد سبد سرمایه متنوع، کاهش ضرر پایدار
- معایب: رابط کاربری سخت و پیچیده
تفاوت استخر نقدینگی و استیکینگ (Staking)
ظاهراً استخر نقدینگی که همان قفلکردن داراییهای دیجیتالی در شبکههای بلاکچین با قراردادهای هوشمند است، با استیکینگ تفاوتی ندارد. استیکینگ هم نگهداری یا مسدود و قفلکردن داراییهای دیجیتال در یک کیف پول یا صرافی یا پلتفرم مشخص است.
اما چه فرقی با هم دارند:
|
ویژگی |
استیکینگ | استخر نقدینگی |
| هدف | پشتیبانی از عملکرد و امنیت شبکههای بلاکچینی و غیرمتمرکز | تأمین نقدینگی برای صرافیهای غیرمتمرکز و پلتفرمهای مشابه |
| نوع دارایی | ارز دیجیتالی بومی یک بلاکچین (معمولاً) | جفتارزهای دیجیتالی |
| پاداش | توکنهای جدید همان ارز دیجیتال | بخشی از کارمزد معاملات |
| میزان پاداش | درصد سود مشخص و سالانه | وابسته به حجم معاملات |
| ریسکها | خطرات امنیت شبکه، نوسانات نرخ ارز دیجیتال | باگ قراردادهای هوشمند، ضرر ناپایدار |
| مدت زمان قفلشدن دارایی | معین | در هر پلتفرم متفاوت |
| نقش کاربران | اعتبارسنجی شبکه، تولید بلاک جدید | تأمین نقدینگی |
| شیوه مشارکت | قفلکردن توکن در کیف پول یا پلتفرم معین |
واریز جفتارز به قرارداد هوشمند |
آینده استخرهای نقدینگی
در آیندهای نه چندان دور، دغدغههایی که بابت معایب و نقاط منفی استخرهای نقدینگی وجود دارند هم از بین میروند. مثلاً ظرفیتهای فعلی نشان میدهند که در آینده، خبری از موارد زیر نخواهد بود:
- ناامنی در شبکههای بلاکچینی
- وجود باگ و خطا در قراردادهای هوشمند
- ریسک ضرر ناپایدار با توسعه الگوریتمهای جدید
ضمن اینکه باید منتظر دستاوردهای تازه و جالبتری مانند اینها هم باشیم:
- ادغام سیستمهای مالی سنتی با استخرهای نقدینگی
- ایجاد استخرهای نقدینگی برای داراییهای مختلف و متنوع
- افزایش سرعت، کارایی و مقیاسپذیری استخرهای نقدینگی برای کاربران بیشتر
- بهبود الگورتیمهای بازارسازهای خودکار برای افزایش کارایی استخرهای نقدینگی مختلف
استخرهای نقدینگی و آینده روشن دیفای
استخرهای نقدینگی فرصتهای درجه یک و عالی نصیب بازار ارزهای دیجیتالی و زمینههای مرتبط با آن کردهاند. بدون شک، این کاربرد و مزایا از چشم تیز فعالان بازارهای سنتی هم جا نمیماند. همه کسانی که از هوش و شهود خودشان برای پیشبینی دقیق امور مالی در آیندهای نزدیک استفاده میکنند، میدانند که دیگر امکان نادیدهگرفتن شبکههای غیرمتمرکز، بازارهای رمزارزها و ابزارهایی مثل استخر نقدینگی نیست.
زیرساختهای این استخرها هم با بالارفتن مقیاسپذیری و امنیت شبکهها در حال بهتر شدن است. پس همه اینها ما و شما را به چه نتیجهای میرساند؟ بله! آینده استخرهای نقدینگی در دنیای امور مالی غیرمتمرکز یا همان دیفای خودمان، بسیار روشن است. اگر نکته یا ابهامی برایتان باقی مانده، حتماً از ما بپرسید تا جوابتان را کامل کامل بگیرید و جای شک و شبههای درباره استخرهای نقدینگی برایتان باقی نماند.
سوالات متداول
آیا تامین نقدینگی در استخرها ریسک دارد؟ چگونه میتوان این ریسکها را کاهش داد؟
بله، امکان ضرر وجود دارد. مثلاً ضرر ناپایدار که به خاطر نوسانات قیمت داراییهای دیجیتال رخ میدهد. راه کنترل ریسکها سرمایهگذاری در استخری با اعتبار زیاد، نقدینگی بالا و تیم توسعهدهنده معروف است.
برای شروع مشارکت در استخر نقدینگی به چه مقدار سرمایه اولیه نیاز است؟
مقدار سرمایه به نوع استخر، هزینه تراکنشها، ریسک ضرر ناپایدار و مقدار ارزهای موجود در استخر وابسته است.
بهترین استخر نقدینگی برای من کدام است؟
استخرهای استیبلکوینها ریسک پایین و بازدهی متوسط دارند. استخر جفتارزهای اصلی ریسک متوسط و بازدهی بالا دارند. استخر جفتارزهای جدید هم ریسک زیادی دارند و هم بازدهیشان بالاست.
آیا مالیاتی به درآمدهای حاصل از استخر نقدینگی تعلق میگیرد؟
رمزارزها و فعالیتهای مربوط به آنها در حال حاضر، به طور قانونی و رسمی تحت قوانین مالیاتی ایران قرار ندارند.
