صرفا دانستن قیمت فعلی داراییها برای فعالیت در بازارهای مالی کافی نیست، باید بدانید پشت هر قیمت چه نوع سفارشی در چه حجمی وجود دارد. عمق بازار شاخص مهمی برای ارزیابی نقدشوندگی و پایداری قیمت ارزهای دیجیتال است. پیدا کردن الگوهای خاص در نمودار DOM کمک میکند سطوح حمایت و مقاومت را شناسایی کنید، وضعیت فعلی بازار و نسبت عرضه به تقاضا را بهتر درک کرده و تصمیمات هوشمندانهتری بگیرید.
در این مقاله از ارزیکال با ما همراه باشید تا عمق بازار، مفاهیم مرتبط به آن، کاربردهای نمودار و تاثیر بررسی آن در معاملات را بررسی کنیم.
عمق بازار (Market Depth) چیست؟
عمق بازار ( Depth of Market) که آن را با DOM نشان میدهند، نقدشوندگی یک دارایی بر اساس تعداد سفارشهای خرید و فروش ثبت شده در سطوح قیمتی مختلف را نشان میدهد. به بیان سادهتر DOM میگوید هر دارایی تا چه حد میتواند با وجود معاملات بزرگ نوسان قیمتی را مدیریت کند و پایدار بماند.
تمرکز اصلی این مفهوم روی میزان نقدینگی داراییها و حجم معاملات آنهاست. با این حال نباید فکر کرد اگر یک دارایی حجم معاملات روزانه بالایی دارد پس حتما عمق بازار خوبی هم دارد.
برای ارزیابی عمق بازار باید دفتر سفارشات (Order Book) که شامل لیستی از سفارشهای خرید و فروش در سطوح قیمتی مختلف است را بررسی کرد.
دادهای به دست آمده از تحلیل عمق بازار لیستی از سفارشات خرید و فروش (Order Book) در سطوح قیمتی مختلف هستند. این دادهها کمک میکند با بررسی اختلاف قیمت خرید و فروش (Bid-Ask Spread) و حجم سفارشات، جهت احتمالی حرکت قیمت را حدس بزنیم.
داراییهایی که عمق بازار بالایی دارند حجم معامله و نقدشوندگی بالاتری هم دارند بنابراین در صورت ثبت سفارش بزرگ، قیمت تغییر شدیدی نخواهد کرد. اما در عوض یک سفارش خرید یا فروش بزرگ برای یک دارایی با عمق بازار کم میتواند باعث تغییرات محسوسی در قیمت آن شود.
مثالی برای درک Depth of Market
مثلا شما قصد دارید ۱۰۰۰ سهم از یک دارایی را بخرید. اول ۶۰۰ سهم را با قیمت ۱۰ دلار از بین سفارشهای فروش موجود میخرید. ۴۰۰ تای باقی را مجبورید به قیمت ۱۰.۲ دلار بخرید زیرا سفارش فروشهای ۱۰ دلاری تمام شدند. در نتیجه با خرید ۱۰۰۰ سهم از این دارایی، نوسان معامله شما بین ۱۰ تا ۱۰.۲ دلار است. حالا بیاید تصور کنیم بجای ۱۰۰۰ سهم قصد دارید ۲۰۰۰ سهم بخرید؛ حالا با توجه به سفارش فروشهای موجود، ۶۰۰ سهم را با قیمت ۱۰ دلار، ۴۰۰ سهم را با قیمت ۱۰.۲ دلار و ۱۰۰۰ سهم باقی را با قیمت ۱۰.۵ میخرید. اینبار که سفارش خرید بزرگتری داشتید، معامله شما بین ۱۰ تا ۱۰.۵ دلار نوسان قیمت دارد.
اینکه در هر سطح قیمت چه تعداد سفارش با چه قیمتهایی وجود داشته باشد عمق بازار را تعیین میکند؛ این عمق میگوید با ثبت سفارشهای بزرگ قیمت چقدر تغییر میکند.
نمودار عمق بازار چیست؟
عمق بازار به شکل نموداری نمایش داده میشود که اطلاعات دقیقی از مقدار و حجم سفارشات خرید و فروش ارائه میدهد. تحلیل این نمودار باعث میشود جریان واقعی عرضه و تقاضا را درستتر درک کنیم.
در ادامه شما را با مفاهیم اصلی برای درک این نمودار آشنا میکنیم.
محورهای X و Y
محور افقی یا X، نموداری است که قیمتهای مختلف سفارشها را نشان میدهد. قیمتهایی که از قیمت فعلی کمتر هستند در سمت چپ این محور و در محدوده سبز رنگ نمایش داده میشوند و قیمتهایی که بیشتر از قیمت فعلی هستند نیز در سمت راست و به رنگ قرمز هستند.
محور عمودی یا Y نیز حجم (Amount) سفارشها را نشان میدهد که از پایین به بالا افزایش پیدا میکنند. این حجم به مجموع مقدار دارایی که تریدر حاضر است در یک قیمت خاص بخرد یا بفروشد، اشاره دارد.
خطوط سفارش خرید و فروش
خطوط Bid و Ask، کل سفارشات بازار در هر سطح قیمت را نشان میدهند. درست مانند دفتر سفارشات، نمودار عمق بازار نیز دو بخش به رنگهای سبز و قرمز دارد. خط سبز (Bid) مجموع سفارشهای خریدی که در قیمت پایینتر از قیمت فعلی بازار ثبت شدهاند و خط قرمز (Ask) نیز مجموع سفارشهایی که در قیمتهای بالاتر از قیمت فعلی هستند را نشان میدهد. در وسط نمودار نیز خطی وجود دارد که قیمت فعلی دارایی را تحت عنوان Mid Price نشان میدهد.
این خطوط یک نمای کلی از عرضه و تقاضای بازار ارائه میدهند و میگویند در هر سطح قیمت چقدر دارایی برای خرید و فروش آماده است. به اختلاف بین بالاترین Bid و پایینترین Ask نیز اسپرد (Spread) میگویند.
دیوارهای خرید و فروش
دیوارها در نمودار Market Depth زمانی شکل میگیرند که حجم زیادی سفارش در یک قیمت خاص ثبت شود. دیوارهای خرید و فروش با خطوط Bid و Ask که روی کل بازار تمرکز دارد، فرق میکنند.
وقتی تعداد زیادی سفارش خرید روی یک قیمت مشخص قرار داشته باشد، به آن دیوار خرید (Buy Wall) میگویند. این سطح مثل یک حمایت قوی عمل میکند؛ وقتی قیمت به این سطح نزدیک میشود پایین نمیاید بلکه ممکن است حتی بالاتر رود.
از طرف دیگر وقتی تعداد سفارشهای فروش در یک قیمت مشخص بالا رود، سطحی ایجاد میشود که به آن دیوار فروش (Sell Wall) میگویند. این سطح یک مقاومت قوی است و فشار فروش در آن مانع از بالا رفتن قیمت میشود.
کاربردهای عمق بازار در ارز دیجیتال
تحلیل نمودار عمق بازار در تشخیص سطوح حمایت و مقاومت، فعالیت نهنگها، قدرت نسبی خریداران و فروشندگان، بهترین نقاط ورود و خروج و حتی شناسایی سیگنالهای جعلی کمک میکند. در ادامه مهمترین کاربردها را بررسی میکنیم.
شناسایی سطوح حمایت و مقاومت
بررسی عمق بازار با توجه به دادههای موجود در دفتر سفارشات کمک میکند دیوارهای خرید و فروش که حجم سفارشها در آن افزایش پیدا میکند را شناسایی کنیم. این دیوارها مثل سطوح حمایت و مقاومت در تحلیل تکنیکال هستند. وقتی حجم زیادی سفارش خرید در قیمت خاص ببینیم آن نقطه سطح حمایت ماست. از طرفی اگر شاهد حجم زیادی از سفارشهای فروش در یک قیمت باشیم، آن نقطه سطح مقاومت است.
تشخیص قدرت خریدار و فروشنده
عمق بازار در تشخیص قدرت خریدار و فروشنده کمککننده است. هر چه سطح زیر خط سفارشات خرید (سبز) بزرگتر باشد، نشاندهنده قدرت خریداران است. برعکس اگر سطح زیر خط سفارشات فروش (قرمز) بزرگتر باشد، یعنی فروشندگان قدرت بیشتری پیدا کردند.
شناسایی فعالیت نهنگها
برخی از سفارشات بزرگی که ثبت میشوند نشان دهنده حضور نهنگ ارز دیجیتال در بازار است. پس اگر حین بررسی عمق بازار شاهد تغییرات بزرگی در حجم سفارشها باشیم میتوان ورود یا خروج این نهنگها را شناسایی کرد.
بهینه کردن ورود و خروج از معاملات
به واسطه شاخص DOM میفهمیم ثبت سفارش در کدام قیمت لغزش (Slippage) کمتری خواهد داشت و به نفعمان است. هرچه معامله بزرگتری داشته باشید اهمیت این موضوع بیشتر احساس میشود/ به چشم میآید.
جلوگیری از فریب سفارشهای جعلی
وقتی به عمق بازار آگاه باشید فریب سفارشهای ساختگی (Spoofingٔ) را نمیخورید. در این روش سفارشهای بزرگی با هدف ایجاد سیگنالهای جعلی ثبت میشوند که موجب سردرگمی بسیاری از فعالان حوزه ارزهای دیجیتال میشود و در بازارهای کم عمق بسیار رایج است.
اندازهگیری نقدشوندگی بازار
شاید اصلیترین کاربرد DOM اندازهگیری میزان نقدشوندگی بازار باشد. با بررسی این شاخص متوجه مقدار سفارشهای خرید و فروش ثبت شده برای دارایی مدنظر خود میشویم. بازاری که عمق کمی داشته باشد نوسانیتر است و ترید و سرمایه گذاری در آن ریسک بالاتری دارد. وقتی بدانیم عمق بازاری که با آن روبهرو هستیم چقدر است تصمیمات هوشمندانهتری میگیریم.
آگاهی از وضعیت فعلی بازار
اگر در روند صعودی عمق بازار در جهت خرید افزایش پیدا کند، میتوان آن را نشانهای از اعتماد افراد به ادامه روند صعودی دانست. برعکس اگر در روند نزولی عمق بخش فروش بیشتر شود متوجه میشویم بازار انتظار افت بیشتری دارد.
تشخیص سیگنالهای کاذب
گاهی سیگنالهای خرید و فروشی که از اندیکاتورها حاصل میشود با عمق بازار همخوانی ندارد و ممکن است حتی جریان خلاف سفارشات را نشان دهد. در چنین مواقعی با مقایسه همزمان شاخص DOM فریب سیگنالها کاذب را نمیخورید و با دید واقعگرایانهتری اقدام میکنید.
آیا نهنگها میتوانند تاثیری روی عمیق بازار داشته باشند؟
بهطور کلی حجم خرید و فروش نهنگها بازار را تحت تاثیر قرار میدهد اما تاثیر آنها روی عمق بازار چیست؟ سفارش خرید یا فروش بزرگ نهنگ بازار که حجم زیادی از دارایی را در اختیار دارد، روی عمق بازار نیز تاثیرگذار است. حالا هرچه بازار هدف کم عمقتر باشد، تاثیر نهنگ روی قیمت دارایی بیشتر است.
از طرفی حضور نهنگهای بازار علاوه بر عمق بازار و نوسان قیمتها، روی رفتار سایر تریدرها نیز تاثیرگذار است. ممکن است برخی افراد با دیدن اجرا شدن سفارش در حجم بالا و جهش ناگهانی قیمت دچار احساساتی مثل فومو (FOMO) شود و سریع وارد معامله شود یا برعکس، بترسد و برخی پوزیشنها را ببندد که همین واکنشها نیز روی نوسان بیشتر بازار اثر میگذارد.
پس بله! نهنگها با سفارشهای بزرگ و ایجاد دیوارهای خرید و فروش، بهخصوص در بازارهای عمق کم با نقدشوندگی پایین، قادر به تغییر عمق بازار هستند.
نکات مهمی که درباره مفهوم عمق بازار باید بدانید
تغییرات DOM شدید و سریع است مخصوصا قبل و بعد برخی اخبار مهم که اسپرد ناگهان زیاد و نقدینگی کم میشود. پس از تصمیمات هیجانی دوری کنید و حواستان به این نکات باشد:
- حتما مطمئن شوید پلتفرمی معاملاتی که از آن استفاده میکنید، دفتر سفارش با بخشهای خرید و فروش و اسپرد را نمایش دهد.
- بسته به استراتژی که استفاده میکنید، تنظیمات نمودار DOM را تغییر داده و مقیاس مناسب خود را انتخاب کنید.
- محدودههای قیمتی مهم را پیدا کنید؛ به دنبال نواحی باشید که سفارشات بالایی در آن ثبت شده است و آن محدوده را مورد بررسی قرار دهید.
- تغییرات حجم سفارشات را زیر نظر بگیرید و بررسی کنید که آیا ثابت میماند یا کم و زیاد میشود. بعضی اوقات سفارشات بزرگ اصلا اجرا نمیشوند پس اگر چنین سفارشی ناگهان ظاهر شد و همانقدر سریع هم حذف شد روی آن حساب نکنید.
- سعی کنید در نقاطی که نقدینگی خوبی دارد و بازار فعال است، وارد معامله شوید و علاوه بر سفارشات ثبت شده به حجم معاملات انجام شده (Executed Trades) نیز دقت کنید.
- پس از ورود نیز حتما رفتار DOM را زیر نظر داشته باشید؛ سفارشات زیاد در یک محدوده قیمتی مثل دیپار عمل میکند و قیمت را نگه میدارد. با شکسته شدن این دیوار حرکت شدیدی از افزایش یا کاهش قیمت میبینیم.
نکته مهم دیگر این است که عمق بازار نباید تنها معیار شما باشد؛ حتما این شاخص را بهطور ترکیبی در کنار اندیکاتورها و ابزارهای تحلیلی دیگر استفاده کنید.
عمق بازار ارز دیجیتال؛ کلید تشخیص نقدشوندگی و حرکات بزرگ قیمت
عمق بازار به توانایی یک بازار در داشتن سفارشهای بزرگ بدون ایجاد تغییر قابل توجه در قیمت یک دارایی اشاره دارد. وقتی یک دارایی از عمق بازار بالایی برخوردار باشد، خرید حجم زیادی از آن باعث تغییر محسوس در قیمت نمیشود. در حالی که بازارهای کم عمق با کوچکترین تغییر در عرضه یا تقاضا نوسانات قیمتی شدیدی نشان میدهند.
تحلیل DOM در تصمیمگیریهای دقیق، پیدا کردن بهترین نقاط ورود و خروج و در امان ماندن از سفارشهای جعلی به تریدرها کمک میکند. شما بگویید؛ بهترین صرافی که برای مشاهده نمودار عمق بازار استفاده میکنید کدام است؟
سوالات متداول
آیا میتوان با تحلیل عمق بازار، قیمت آینده را پیشبینی کرد؟
اینکه بگوییم شاخص DOM مستقیما قیمت داراییها در آینده را پیشبینی میکند خیر. اما تحلیل آن در معاملات کوتاه مدت و سبک اسکالپ ترید تا حد خوبی کمک میکند تصور درستتری از قیمت آینده داراییها داشته باشیم. اگر حجم سفارشات خرید خیلی ناگهانی زیاد شود احتمال رشد قیمت بالاست و برعکس اگر میزان سفارشات فروش بالا رود احتمال کاهش قیمت وجود دارد.
بهترین صرافیها برای مشاهده نمودار عمق بازار کدامند؟
صرافیهایی مثل بایننس (Binance) و OKX یا Bybit از بهترینها هستند. اما در این صرافیها با مسئله احراز هویت اجباری روبهرو هستیم در نتیجه برای کاربران ایرانی صرافیهایی مثل LBank میتواند گزینه مناسبتری باشد.
بازار عمیق چیست؟
عمق بازار مفهومی است که به حجم سفارشهای خرید و فروش در قیمت مشخص اشاره دارد. هرچه میزان این سفارشات بیشتر باشد بازار عمیقتر است.
