پامپ و دامپ ارز دیجیتال چیست؟ هشدار برای تازه‌واردها

پامپ و دامپ (Pump and Dump) از روش‌های دستکاری بازارهای مالی است. در بازار ارزهای دیجیتال هم از آن استفاده می‌شود. زمانی که قیمت یک دارایی دیجیتال مانند یکی از ارزها به‌طور مصنوعی و قلابی بالا می‌رود، پامپ رخ می‌دهد. بعد در بالاترین قیمت، کسانی که این حرکت و جریان را به‌راه انداخته‌اند، همان دارایی را می‌فروشند و اصطلاحاً دامپ رخ می‌دهد. چنین کاری باعث سقوط شدید قیمت می‌شود.

در این مطلب از ارزیکال، به شما می‌گوییم که پامپ و دامپ چیست تا با بازار رمز ارزها و سازوکار آن بهتر آشنا شوید. باید حواستان باشد تا در دام پامپ و دامپ گرفتار نشوید.

پامپ و دامپ چیست؟

پامپ و دامپ از روش‌های غیراخلاقی و بهتر است بگوییم غیرقانونی دستکاری قیمت در بازارهای مالی هستند. این اقدام در بیشتر موارد به ضرر سرمایه‌داران تمام می‌شود و برای همین است که باید کاملاً با آن آشنا باشید تا سرتان کلاه نرود.

در ادامه، نگاهی دقیق‌تر به هریک از بخش‌های این استراتژی می‌کنیم و ضمناً در جدول زیر، به تفاوت‌های آن با رشد طبیعی بازار نگاهی داریم:

پامپ و دامپ ارز دیجیتال تله‌ای برای افرادی است که آگاهی کافی از رمز و رازهای بازار ارزهای دیجیتال ندارند. پس هیچ‌وقت بی‌گدار به آب نزنید و بدون تحقیق، وارد خرید و فروش هیچ دارایی نشوید. 

پامپ چیست؟

پامپ یعنی افزایش قیمت سریع و غیرعادی یک دارایی دیجیتال. زمانی که یک دارایی به‌خاطر پامپ گران می‌شود، پای عواملی به‌جز تقاضای واقعی یا اخبار معتبر به میان است. در این موقعیت‌ها باید به‌دنبال رد پای نهنگ‌های بازار بگردیم.

نهنگ‌ ارز دیجیتال اصطلاحی است که به دارندگان مقدار زیادی ارز و دارایی دیجیتال در بازار گفته می‌شود. این گروه خاص به‌طور مصنوعی، قیمت‌های بازار را بالا می‌برند. 

مثال: مثلاً یک گروه که در یکی از شبکه‌های اجتماعی مانند تلگرام دور هم جمع‌اند، یک ارز ناشناس به‌نام NILcoin را به‌قیمت بسیار پایینی می‌خرند. بعد با راه‌انداختن موج خبر در کانال تلگرامی‌شان، این شایعه را به‌راه می‌اندازند که NILcoin در حال انفجار است و به‌زودی ۱۰ برابر و ۲۰ برابر هم می‌شود. این اخبار و شایعات خیلی‌ها را حسابی به وجد می‌آورد و باعث می‌شود که بی‌اطلاع از همه‌جا، اقدام به خرید کنند. 

دامپ چیست؟

دامپ یعنی فروش گسترده همان ارز و دارایی دیجیتالی که پیش‌تر از راه پامپ، افزایش قیمت داشته است. یعنی گروهی که اقدام به خرید وسیع و گسترده رمزارزی خاص کرده بودند، حالا به میدان می‌آیند و دارایی‌هایشان را به‌قیمت بالا می‌فروشند. 

مثال: همان NILcoin را دوباره به‌خاطر بیاورید؛ فرض کنید که قیمت اولیه آن که اندک بود، حالا ۱۰ برابر شده است. همان گروه اولیه که شایعه را راه انداختند و این ارز را در حجم بالا خریداری کردند، به‌سرعت، تمام دارایی‌های خود از این توکن را می‌فروشند. در این موقعیت، به‌خاطر عرضه زیاد و نبود خریدار کافی، قیمت سریعاً افت می‌کند و یک خریدار عادی دچار ضرر می‌شود.

مفهوم پامپ و دامپ را بهتر درک کنید

فیلم‌های «Boiler Room» و «The Wolf of Wall Street» را دیده‌اید؟ طبق گفته‌های سایت Investopedia طرح پامپ و دامپ محور اصلی داستان این دو فیلم مشهور بود. در هر دوی این فیلم‌ها، گروهی از دلالان سهام در یک فضای شبیه انبار، از طریق بازاریابی تلفنی اقدام به فروش سهام‌های بی‌ارزش (penny stocks) می‌کردند.
شرکت کارگزاری خود نقش بازارساز را داشت و حجم زیادی از سهام شرکت‌هایی را در اختیار داشت که آینده مالی‌شان غیرشفاف بود. مدیران این شرکت‌ها، کارگزاران را با کمیسیون‌های بالا و پاداش‌های وسوسه‌انگیز تشویق می‌کردند تا سهام‌ها را به هر تعداد مشتری ممکن بفروشند. به این ترتیب، با حجم بالای فروش، قیمت سهام به‌صورت مصنوعی افزایش پیدا می‌کرد (پامپ).

اما زمانی که حجم فروش به نقطه بحرانی رسید و دیگر خریداری در بازار نبود، شرکت کارگزاری سهام خود را با سود کلان فروخت (دامپ). این کار باعث سقوط شدید قیمت سهام شد؛ حتی تا زیر قیمت اولیه‌ای که به مشتری‌ها فروخته شده بود. در نهایت، مشتریان متحمل ضررهای سنگینی شدند چون دیگر نمی‌توانستند به موقع سهام خود را بفروشند.

مراحل پامپ و دامپ

پامپ و دامپ معمولاً از سوی یک گروه یا افراد خاص به‌راه می‌افتد. اعضای این گروه با هم هماهنگ هستند و یک برنامه‌ریزی دقیق طراحی می‌کنند تا با تبلیغات و دستکاری روانی تریدرهای بازار، قیمت یک دارایی را به‌طور مصنوعی بالا ببرند و پامپ کنند. بعد هم با فروش آن در اوج، سود خود را می‌برند و در نهایت دیگران را تنها می‌گذارند و با دامپ، افت قیمت ارز دیجیتال مذکور را رقم می‌زنند.

مراحل این کار هم به‌شرح زیر است:

انتخاب ارز یا توکن کم‌حجم و مناسب

در اولین قدم، عاملان راه‌اندازی جریان پامپ و دامپ، به‌سراغ توکن و دارایی خاصی می‌روند که ویژگی‌های زیر را دارد:

• حجم بازار پایینی دارد (فعالیت و نقدشوندگی توکن پایین است).
• خرید و فروش دارایی مورد نظر آسان پیش نمی‌رود.
• جامعه فعالی به‌دنبال آن توکن خاص نیست.
• نظارت کمی در بازار، روی توکن وجود دارد.

مثلاً ارزی ناشناخته به‌قیمت ۰.۰۰۱ دلار و حجم معاملات روزانه زیر ۱۰ هزار دلار گزینه خوبی برای شروع دامپ و پامپ است. 

خرید مرحله‌ای و پنهانی

پیش از اعلام عمومی، اعضای گروهی که پامپ و دامپ راه انداخته‌اند، ارز را در قیمتی پایین می‌خرند. این روند خرید طوری برنامه‌ریزی می‌شود که با افزایش ناگهانی و جلب‌ توجه‌کننده روی نمودارهای قیمت همراه نباشد. هدف هم جمع‌آوری مقدار زیادی از ارز مورد نظر در قیمت پایین بازار است. 

شروع تبلیغات و ایجاد هیجان

حالا در این مرحله، وقت هیجا‌ن‌سازی و راه‌اندازی بازی‌های روانی می‌رسد. افراد گروهی که این جریان را شروع کرده‌اند، پا به انواع شبکه‌های اجتماعی مانند تلگرام، ایکس، دیسکورد و فروم‌های مختلف ارز دیجیتال می‌گذارند و شروع به انتشار پیام‌هایی می‌کنند که بسیار وسوسه‌کننده و جذاب هستند:

• نهنگ‌ها در حال ورود هستند؛
• این ارز به‌زودی لیست می‌شود؛
• پامپ تا ۳۰ دقیقه دیگر شروع می‌شود.

اینجاست که چیزی به‌نام ترس از جاماندن یا فومو (FOMO)، گریبان خیلی از تازه‌واردها و حتی افراد خبره را می‌گیرد. پس وارد بازار می‌شوند و شروع به خرید ارزی می‌کنند که با تبلیغات فراوان، سر زبان افتاده است. 

مطلب پیشنهادی: کنترل احساسات در ترید

پامپ قیمت

وقتی خریداران جدید وارد بازار می‌شوند و آن ارز را می‌خرند، قیمت بالا می‌رود. این افزایش قیمت هم بسیار سریع رخ می‌دهد. حجم معاملات به‌شدت زیاد می‌شود و اگر تریدر ماهری باشید با اندیکاتور پامپ و دامپ، متوجه اوضاع می‌شوید. تبلیغات هم در این مرحله به اوج خود می‌رسد تا افراد بیشتری فریب بخورند و وارد میدان شوند. 

فروش در اوج یا دامپ

زمانی که قیمت دارایی مورد نظر به اوج خود می‌رسد و هیجان بازار از هر زمان دیگری بیشتر است، گروه‌هایی که گفته شد، ارزهای زیاد خریداری‌شده را به‌فروش می‌گذارند. فروش سنگین باعث می‌شوند که آن‌ها سود کنند و در ضمن، با افزایش عرضه، قیمت رو به سقوط و کاهش برود.

سقوط ناگهانی و ضرر عمومی

قیمت که ریزش می‌کند، تازه‌واردهایی که این دارایی را خریده‌اند هم دچار ترس و وحشت می‌شوند. عرضه زیاد است و تقاضا کم می‌شود. پس قیمت‌ها با افت شدیدی روبه‌رو می‌شوند. اینجاست که سرمایه‌گذاران نابلد و عادی ضررهای سنگینی می‌کنند. بعضی‌ها تمام سرمایه خود را در مسیر  سرمایه‌گذاری اشتباه از دست می‌دهند و حسابی ناامید می‌شوند. 

مطلب پیشنهادی: رایج‌ترین اشتباهات تریدرها

روش تشخیص پامپ و دامپ در ارزهای دیجیتال

در بازار ارزهای دیجیتال، پامپ و دامپ معمولاً برای ارزهای کم‌قیمتی برنامه‌ریزی می‌شوند که حجم بازار کم و نقدینگی پایینی دارند. اگر بتوانید این موضوع را برای توکن‌ها و دارایی‌های مختلف تشخیص دهید، ضرر نمی‌کنید و پشیمانی برایتان به‌بار نمی‌آید.

روش‌های تشخیص pump و dump را در ادامه معرفی می‌کنیم:

بررسی افزایش قیمت و حجم ناگهانی معاملات

اگر قیمت یک ارز ناگهان بالا برود و حجم معاملات آن هم یک‌باره، افزایش پیدا کند، یعنی احتمالاً پامپ و دامپ در راه است. برای اینکه در دام چنین اوضاعی اسیر نشوید، باید حواستان به نمودارهای قیمت یا همان کندل استیک باشد و به اندیکاتور حجم یا volume دقت ویژه‌ای داشته باشید. 

مطلب پیشنهادی: اندیکاتور حجم در تریدینگ ویو

نبود اخبار یا دلایل فاندامنتال

دقت کنید که اگر یک ارز دیجیتال به‌طور ناگهانی در حال رشد است، اما این رشد ویژگی‌های زیر را دارد، جای شک و شبهه زیادی به‌میان است:

• خبری از آپدیت‌های فنی نیست؛
• هیچ پروژه همکاری به‌میان نیست؛
• خبری از لیست‌شدن ارز مطرح نشده است؛
• توسعه‌دهندگان ارز مذکور فعالیت خاصی ندارند.

در این مواقع باید از راه بسترهایی مانند سایت رسمی پروژه یا گیت‌هاب، درباره وضعیت آن تحقیق کنید، چون بوی پامپ و دامپ می‌آید و نه چیز دیگری!

فعالیت‌های مشکوک در شبکه‌های اجتماعی

معمولاً برای پامپ و دامپ‌کردن، گروه راه‌انداز این جریان به‌سراغ شبکه‌های اجتماعی می‌روند و حسابی تبلیغ می‌کنند. مثلاً اخباری منتشر می‌شود که برای بسیاری از افراد، کاملاً وسوسه‌کننده است. به نمونه‌های زیر توجه کنید:

• باور کنید، این ارز ۱۰۰ برابر می‌شود!
• فرصت طلایی برای خرید، فقط امروز را از دست ندهید!
• به‌زودی، با انفجار قیمت‌ها رو به‌رو می‌شوید، تا دیر نشده، اقدام کنید!

اگر با این حجم از هیجان روبه‌رو هستید، بدانید که احتمالاً چیزی جز یک پروژه کلاهبردارانه به میان نیست. 

غیرعادی‌بودن نمودارهای تحلیل تکنیکال

رفتار قیمت یا نمودارهای شمعی (همان کندل) برای ارزهایی که پامپ و دامپ می‌شوند، روندی غیرعادی دارد. اگر به تحلیل تکنیکال مسلط باشید، متوجه آن‌ها خواهید شد. مثلاً کندل‌های بلند صعودی حجم کمی دارند. اصلاح‌های نمودار هم خیلی سریع و تند رخ می‌دهد. در اینجا باید به‌سراغ تحلیل با شاخص‌هایی مانند شاخص قدرت نسبی بروید. 

برای یادگیری تحلیل با شاخص قدرت نسبی در تحلیل تکنیکال، پیشنهاد می‌شود مقاله اندیکاتور RSI چیست را مطالعه کنید. 

رفتار نهنگ‌ها

آدرس کیف پول‌هایی را که در حال ورود/خروج بازار هستند، بررسی کنید. تحلیل تراکنش‌های بزرگ هم می‌تواند در تشخیص پامپ و دامپ راهگشا باشد. برای اینکه بتوانید رفتار معامله‌گرهای بزرگ بازار یا همان نهنگ‌ها را ارزیابی کنید، امکان استفاده از ابزارهایی مانند تحلیل‌های آن‌چین (On-chain Analysis) وجود دارد. 

مطلب پیشنهادی: چگونه رفتار نهنگ‌های هایپرلیکویید را ببینیم؟

بررسی الگوی کلاسیک پامپ و دامپ در نمودار قیمت

الگوهای پامپ و دامپ مشخص هستند و اگر نمودارهای قیمت یک ارز را بررسی کنید، متوجه می‌شوید که پامپ و دامپی در حال وقوع است یا خیر.

از ویژگی‌های این نمودارها باید به موارد زیر اشاره کنیم:

• صعود سریع قیمت و به‌شکل قائم؛
• تثبیت‌های کوتاه قیمت در اوج؛
• ریزش‌های شدید و ناگهانی.

معامله‌گران حرفه‌ای سریعاً این نکات را بررسی می‌کنند و هرگز در دام دامپ و پامپ اسیر نمی‌شوند. برای اینکه ضرر نکنید، باید اطلاعات خود را بالا ببرید و شما هم مانند یک حرفه‌ای وارد میدان شوید. 

لیست‌نبودن در صرافی‌های معتبر

بیشتر ارزهایی که پامپ و بعد دامپ می‌شوند، در صرافی‌های بی‌نام‌ونشان لیست شده‌اند. در برخی موارد هم فقط ردی از آن‌ها را در صرافی‌های غیرمتمرکز مشاهده می‌کنید. پس از همان ابتدا، ببینید که ارز مورد نظر در صرافی‌هایی مانند کوین‌بیس یا بایننس فهرست شده است یا خیر. 

مطلب پیشنهادی: بهترین صرافی خارجی برای ایرانی‌ها در ۲۰۲۵

چگونه از مفهوم پامپ و دامپ در بازار کریپتو به سود برسیم؟

حالا که با دامپ و پامپ، کاملاً آشنا شده‌اید، احتمالاً این فکر به ذهنتان خطور کرده که جایی برای رسیدن به سود از این ماجرا هم هست یا خیر. باید بگوییم که بله، قطعاً امکان سودآوری هم وجود دارد، اما به‌شرطی که این روند پرریسک و غیراخلاقی را بپذیرید و ورود به آن برایتان مسأله‌ای از این این ابعاد نداشته باشد. 

برای اینکه از پامپ و دامپ به سود برسید، می‌توانید به نکات زیر دقت کنید:

از راه آموزش و مشاوره به دیگران هم می‌توانید به سود غیرمستقیم از این استراتژی دستکاری بازار برسید. مثلاً تولید محتوای حرفه‌ای در زمینه تحلیل وضعیت انجام دهید و آن را در اختیار کاربران دیگر قرار دهید. 

چگونه گرفتار پامپ و دامپ نشویم؟

کسی در بازار رمز ارزها موفق ظاهر می‌شود که یک تحلیل‌گر حرفه‌ای و بدون هیجانات کاذب باشد. روش‌های زیر از شما محافظت می‌کنند:

• توجه به حجم معاملات: افزایش غیرعادی حجم معاملات در زمان کوتاه را زیر نظر بگیرید.
• دوری از فومو یا ترس جاماندن: براساس تبلیغات و شایعات دچار ترس و هیجان نشوید. 
• استفاده از تحلیل تکنیکال: الگوهای صعود و ریزش ناگهانی را تشخیص دهید.
• به‌کارگیری تحلیل فاندامنتال: پروژه پشت ماجرا را شناسایی و تحلیل کنید. 
• دوری از منابع مشکوک: از هر مرجع و منبعی سیگنال ارز دیجیتال نگیرید.

در نهایت هم حواستان به نوسان‌گیری با مدیریت ریسک باشد. یعنی بدون استراتژی و برنامه وارد پامپ نشوید و همیشه برای معاملات خود، حد سود و ضرر در نظر بگیرید. 

 درس‌هایی که باید از پامپ و دامپ بگیریم

خیلی‌ها معتقدند که بازار ارز دیجیتال پر از ریسک و خطر است و اصلاً نباید وارد آن شد. با شنیدن درباره استراتژی‌های دستکاری بازار مانند پامپ و دامپ هم که حسابی وحشت می‌کنند. خب! این‌ها کاملاً صحیح است، اما با خرج کمی هوشیاری و کسب دانش و اطلاعات کافی از بازارهای ارز دیجیتال، جایی برای وحشت و ترس باقی نمی‌ماند.

اگر بدانید که ایده‌های دستکاری بازار مانند پامپ و بعد دامپ، چه هستند و چطور باید از خود در مقابل آن‌ها محافظت کنید، مسیری پررونق پیش روی شماست و می‌توانید به سود و درآمدهای کلان در سرمایه‌گذاری برسید. اگر نکته مبهم یا پرسشی برایتان باقی مانده است، حتماً بپرسید تا در رسیدن به نتیجه به شما کمک کنیم.