راگ پول چیست و چگونه آن را تشخیص دهیم؟ تله‌ای خطرناک در بازار ارز دیجیتال

سودهای زیاد و سریع همیشه وسوسه کننده‌اند؛ اما چنین سودهای هیجان‌انگیزی گاهی فقط ظاهر ماجراست و پس از مدتی کاربران با خطرات راگ پول مواجه می‌شوند. کلاهبرداری Rug Pull نوعی کلاهبرداری ارز دیجیتال از طرف تیم توسعه دهنده توکن است که قربانیان بسیاری به جای می‌گذارد. این نوع اسکم به قدری سریع اتفاق می‌افتد که هیچ فرصتی برای فروش باقی نمی‌ماند و قیمت در چند دقیقه صفر می‌شود. اما کلاهبرداری راگ پول چیست و چگونه می‌توانیم آن را تشخیص دهیم؟

در این مقاله از ارزیکال با ما همراه باشید تا راگ پول و انواع آن را بشناسید و با روش‌های در امان ماندن از این نوع کلاهبرداری آشنا شوید!

راگ پول (Rugpull) چیست؟

آيا شما از هولدرهای ارز لونا بودید؟ اگر از افرادی هستید که در سال ۲۰۲۱ بر روی پروژه لونا سرمایه گذاری کردید، حتما مفهوم راگ پول را با پوست و استخوان حس می‌کنید.

راگ پول (Rug Pull) از انواع رایج کلاهبرداری ارز دیجیتال است که عموما از طرف تیم توسعه دهنده و به صورت بسیار غیر اخلاقی انجام می‌شود. عبارت Rug Pull در معنی لغوی یعنی قالی را از زیر پای کسی کشیدن. به این معنا که تیم توسعه یک دفعه زیر پا سرمایه‌گذاران را خالی می‌کند و با سرمایه آن‌ها فرار می‌کند.

در این کلاهبرداری، تیم توسعه‌‌دهنده یا تبلیغات گسترده و وعده‌های ترغیب کننده توجه و نقدینگی را جذب می‌کند. با جذب نقدینگی قیمت ابتدا یک روند صعودی جذاب را تجربه می‌کند و قیمت پامپ می‌کند. اما پس از جذب حداکثر سرمایه از طرف کاربران، تیم توسعه ناگهان نقدینگی خود را می‌فروشد، قیمت را در چند لحظه دامپ می‌کند و کاربران را با مقداری توکن‌ با ارزش صفر باقی می‌گذارد.

نمونه‌‌ای از نمودار ارزهایی که راگ پول شدند:

تبلیغات و وعده‌های بزرگ > رشد و پامپ قیمت > فروش توسط تیم توسعه در اوج قیمتی > دامپ قیمت و اتمام پروژه؛ این ساز و کار ساده‌سازی شده از کلاهبرداری پامپ و دامپ است. اگر به سبک دکس تریدینگ در بازار فعالیت دارید، باید توجه ویژه‌تری به این نوع کلاهبرداری داشته باشید، چرا که اکثر آن‌ها در فضا DEX انجام می‌شود.

انواع روش‌های راگ پول

اکنون که به سوال راگ پول چیست پاسخ دادیم و مفهوم آن را شناختیم، برای درک بهتر می‌توانیم انواع آن را بررسی کنیم. این نوع کلاهبرداری عمدتا در فضای صرافی‌های غیر متمرکز و به روش‌های مختلفی انجام می‌شود که از نظر کلان در دو دسته هارد و سافت قابل دسته‌بندی هستند.

• راگ پول سخت: روش‌های هارد یا سخت در عین غیر اخلاقی بودن، غیر قانونی نیز هستند و در صورت پیدا کردن کلاهبرداران، پیگرد قانونی دارند. در این نوع از راگ پول تیم توسعه دهنده با تغییر و دستکاری در قرارداد هوشمند و ایجاد محدودیت‌ها و مشکلاتی در فروش به‌طور مستقیم امکان فروش را متوقف می‌کند. تشخیص این دسته آسان‌تر است.
• راگ پول نرم: نوع راگ پول نرم یا سافت غیر اخلاقی هستند، اما پیگرد قانونی آن‌ها پیچیده‌تر است. در این نوع تاثیر اصولا تیم توسعه‌دهنده برخلاف وعده خود عمل می‌کند یا یک تصمیم شخصی را طوری اعمال می‌کند که هولدرها متضرر می‌شوند. معروف‌ترین آن فروش یکباره دارایی توسط تیم توسعه و پامپ و دامپ است.

اما این توضیحات بیشتر دسته بندی کلاهبرداری راگ پول است. در واقع انواع راگ پول سه دسته است که دو مورد از آن‌ها به صورت نرم (سافت) و یک مورد دیگر به صورت سخت (هارد) انجام می‌شود. در ادامه هر سه نوع اصلی از کلاهبرداری Rug Pull را توضیح می‌دهیم.

۱) دامپ کردن قیمت

دامپ کردن که رایج‌ترین نوع کلاهبرداری راگ پول است، در دسته روش‌های سافت قرار می‌گیرد. در این نوع، از لحاظ قانونی نمی‌توان به صورت مستقیم به فعالیت تیم توسعه دهنده خرده گرفت. آن‌ها سهم قابل توجهی از ارز مورد نظر را در اختیار دارند و مختارند هر زمان دلخواه آن را بفروشند.

در پامپ و دامپ تیم توسعه توکنی را عرضه می‌کند که عموما میم کوین است، بخش زیادی از توکن‌ها را در اختیار می‌گیرد و سپس شروع به تبلیغات می‌کند. با افزایش تبلیغات کاربران ترغیب به خرید می‌شوند و قیمت رشد می‌کند. اما در اوج قیمتی تیم توسعه شروع به فروش دارایی کلان خود و غرضه میزان دارایی خود می‌کند و قیمت دامپ می‌کند.

تیم توسعه نقدینگی خریداران را بر می‌دارد و با فروش سریع سهام کلان خود طی مدت بسیار کمی قیمت را به صفر می‌رساند. دامپ کردن اصولا پس از تبلیغات افراطی یک توکن در شبکات تلگرامی و صفحات ایکس (توییتر سابق) اتفاق می‌افتد.

۲) سرقت و خالی کردن نقدینگی

یکی دیگر از روش‌های راگ پول که البته سهم کمتری از کلاهبرداری‌ها را به خود اختصاص می‌دهد سرقت نقدینگی (Liquidity Stealing) است. اصولا در این روش تیم توسعه ابتدا مقدار قابل توجهی نقدینگی به بازار تزریق می‌کند و استخر نقدینگی قابل اعتماد و با نقدینگی بالا ایجاد می‌کند.

کاربران تحت تاثیر حجم بالای استخر نقدینگی، سرمایه خود را وارد این پروژه‌ها می‌کنند. بی خبر از اینکه خالقان توکن به زودی کل سرمایه جذب شده را خارج و آن‌ها را با توکن‌هایی با ارزش صفر تنها می‌گذارد.

پس از آنکه نظر خریداران جلب شد و با سفارشات خرید خود هم باعث رشد قیمت و باعث افزایش نقدینگی شدند، تیم توسعه نقدینگی را خارج می‌کند.

در این نوع کلاهبرداری قیمت اصولا ریزش خاصی را تجربه نمی‌کند. اما از آنجایی که نقدینگی کافی برای فروش دارایی وجود ندارد، کاربران آخرین خریدار دارایی خود هستند و دیگر نمی‌توانند آن را بفروشند.

۳) محدودسازی سفارش‌های فروش

یکی دیگر از انواع روش‌های راگ پول محدودسازی سفارش‌هاست. به این معنا که با اعمال الگوریتم‌هایی در کد توکن‌ها، فروش توکن پس از مبادله جفت ارز را غیر ممکن می‌شود. محدود کردن سفارش‌ها در دسته روش‌های هارد قرار می‌گیرد.

خالقان توکن حفره‌های امنیتی خاصی در کد قرار می‌دهند، به‌گونه‌ای که جز خودشان کسی قادر به فروش توکن نخواهد بود. در چنین شرایطی کاربر هنگام فروش دارایی خود به مشکل می‌خورد و عملا نمی‌تواند توکن خریداری شده را بفروشد.

در این شرایط قیمت ریزش نمی‌کند، بلکه در شرایطی رشد هم می‌کند. پون خریداران همچنان می‌خرند و تقاضا ایجاد می‌کنند، اما فروشندگان قادر به فروش نیستند و هیچ عرضه‌ای برای کاهش قیمت شکل نمی‌گیرد. اینجا دقیقا همان جایی است که تیم توسعه دهنده به هدف خود می‌رسد.

کاربر برای خرید توکن، سرمایه وارد استخر می‌کنند و نقدینگی را افزایش می‌دهند، اما در دام افتاده و دیگر قادر به فروش دارایی خود نیست. وقتی نتوانید دارایی خود را بفروشید و آن را به چیز دیگری تبدیل کنید چه ارزشی دارد؟ عملا کاربران پول خود را به صورت مستقیم به جیب توسعه دهندگان می‌ریزند.

روش‌های تشخیص راگ پول چیست؟

راگ پول در فضای غیرمتمرکز و اکوسیستم دیفای که با نظارت نهاد مرکزی همراه نیست، متداول‌تر است. این کلاهبرداری‌ها اصولا در نگاه اول مشکوک به‌نظر نمی‌آیند و کاربران به‌راحتی گرفتار آن‌ها می‌شوند.

اکثر اوقات پس از افتادن در دام کلاهبرداری‌هاست که متوجه آن‌ها می‌شویم اما کاش بتوان قبل از آن که سرمایه را از دست بدهیم کلاهبرداری را تشخیص دهیم. به این منظور باید بدانید عوامل مشکوک قابل شناسایی کلاهبرداری راگ پول چیست!

ما این بخش از مقاله را به توضیح پارامترهایی اختصاص می‌دهیم که با کمک آن‌ها می‌توانید از خطر کلاهبرداری در امان بمانید.

توکنومیک غیر عادی

برخی از ارزها توکنومیک یا همان نحوه عرضه غیر عادی و ناعادلانه دارند. برای مثال در برخی پروژه‌ها بخش زیادی از عرضه در اختیار تیم توسعه قرار دارد و این ریسک کار را بشدت افزایش می‌دهد. پروژه‌های معتبر معمولا تنها درصد کمی (۱۰ الی ۲۰ درصد) از عرضه کل را به خود اختصاص می‌دهند. اما معمولا پروژه‌هایی که بیش از ۵۰ درصد از عرضه را در یک یا چند آدرس خاص نگهداری می‌کنند؛ ریسک راگ پول شدن بالایی دارند.

در مواجه با پروژه‌هایی که توکنومیک ناعادلانه ندارند و به اصلاح قدرت در دست تیم توسعه است، بهتر از شک و احتیاط را دو چندان کنید.

بررسی کانترکت‌های توکن

برای شناسایی راگ پول‌هایی از نوع سخت، بهترین کار بررسی قراردادهای هوشمند و به اصطلاح کانترکت‌های توکن است. راگ پول‌های سخت ریشه در باگ‌های امنیتی در قرارداد توکن دارند و اکثر این باگ‌ها توسط ابزارهای خاص قابل تشخیص است.

سایت دکس تولز یکی از بهترین پلتفرم‌هاست که به واسطه همکاری با چندین شرکت بررسی امنیت توکن، باگ‌های احتمالی هر توکن را هشدار می‌دهد. قبل از خرید یک توکن کانترکت آن را در سایت Dextools وارد کنید و در بخش Audits گزارش امنیتی را بررسی کنید. هشدارهایی مانند Whitelist، Blacklist، Proxy contract و بخصوص Honeypot اخطارهای جدی هستند.

اکز توکن دارای این هشدارها بود، بهتر است آن را خریداری نکنید، مگر آن که ارز مورد نظر در صرافی‌های معتبر متمرکز مانند بایننس، OKX یا ال بانک قابل معامله باشد.

استفاده از تحلیل تکنیکال

شاید عجیب به نظر برسد، اما تحلیل تکنیکال یکی از بهترین روش‌ها برای تشخیص کلاهبرداری راگ پول است. برای درک این موضوع باید بدانید هدف اصلی تیم توسعه جذب حداکثری نقدینگی است و دامپ زمانی اتفاق می‌افتد که تیم توسعه فکر کند قیمت در اوج است و توانی برای رشد بیشتر ندارد.

با توجه به این موضوع الگوهای ترید تا حد زیادی می‌توانند زمان دامپ قیمت را پیش بینی کنند. اگر سرمایه شما درگیر پروژه‌ای مشکوک است هر گاه در نمودار آن شاهد تضعیف روند صعودی و تشکیل الگوهای برگشتی بودید، بدانید احتمال دامپ بالاست. در این شرایط نباید طمع کرد و بهتر است نقدینگی خود را از پروژه خارج کنید.

برای بررسی نمودار قیمتی ارزها و میم کوین‌های جدید، سایت دکس اسکرینر بهترین ابزار است و نمودار قیمتی ارزها را از لحظه اول نمایش می‌دهد.

قفل نبودن نقدینگی (Liquidity)

پروژه‌های جدید بخصوص میم کوین‌هایی که هدف کلاهبرداری ندارند، برای نشان دادن حسن نیت تیم توسعه نقدینگی موجود در استخر نقدینگی را برای چند سال قبل می‌کنند.

ارزهای جدیدی که نوسانات شدید دارند اما نقدینگی آن‌ها قفل نیست، مشکوک هستند. قبل بودن نقدینگی احتمال راگ پول به روش دوم (سرقت و حالی کردن نقدینگی) را به حداقل می‌رساند. از طرفی اگر سهم تیم در استخر به صورت قبل قرار بگیرد، حتی احتمال پامپ و دامپ نیز تا حد زیادی کاهش می‌یابد.

هویت و اعتبار تیم توسعه دهنده

هویت افراد تیم توسعه دهنده بسیاری از پروژه‌هایی که در فضای کریپتو روی کار می‌آیند ناشناس است. بارزترین آن‌ها ساتوشی ناکاموتو خالق بیت کوین بود؛ اما این یک استثناست. به سایر آلت کوین‌ها دقت کنید؛ یا تیم شناس دارند یا اگر نه، به واسطه سابقه موفقی که در بازار برای خود ایجاد کردند مورد اعتماد کاربران هستند.

ممکن است با پروژه‌های روبه‌رو شوید که به طرز غیر قابل باوری سودده به‌نظر می‌رسند اما هیچ اطلاعاتی از تیم توسعه دهنده آن در دسترس نیست و هیچ سابقه درخشانی از پروژه‌های پیشین آن‌ها پیدا نمی‌کنید. در این شرایط باید به اعتبار آن شک کنید و احتمال دهید که شاید با راگ پول مواجه‌اید.

اکثر پروژه‌هایی که کلاهبرداری می‌کنند تیم توسعه مشخصی ندارند. در نتیجه پیشنهاد می‌شود در شرایطی که هویت تیم مشخص نبود؛ شک خود را افزایش دهید.

مثال‌هایی واقعی از کلاهبرداری راگ پول

در این بخش به بررسی برخی از راگ‌ پول‌های مطرح اخیر می‌پردازیم. هر چه بیشتر در جریان کلاهبرداری‌هایی که در حوزه کریپتو اتفاق می‌افتد باشید، راحت‌تر می‌توانید الگوهای مشابه را در سایر پروژه‌ها پیدا کنید. به این ترتیب قبل از گرفتار شدن در دام کلاهبرداری‌ها قادر به شناسایی آن‌ها هستید.

ملانیا ترامپ (Trump)

پس از رشد سریع ارز ترامپ، از توکن همسر او (Melania) رونمایی شد و مستقیما توسط همسر ترامپ حمایت شد. ارز ملانیا که در ابتدا راه‌اندازی به‌دلیل داغ بودن حواشی ریاست جمهوری ترامپ به ۱۳ دلار رسید، اکنون ۹۶٪ از سقف قیمتی خود پایین‌تر معامله می‌شود. ارز ملانیا تنها ساعاتی پس از آن که به ۱۳ دلار رسید، ریزش خود را آغاز کرد.

پروژه میم کوین ملانیا ترامپ (MELANIA) مشکوک به راگ پول است. بر اساس گزارش‌های Cointelegraph حدود ۳۰ میلیون دلار از توکن‌های این پروژه از بودجه آن برداشته و کاملا بی سر و صدا فروخته شدند. این توکن‌ها بدون هیچ توضیحی از طرف تیم یا سازنده آن Hayden Davis، ابتدا به یک والت منتقل و سپس بین چند والت دیگر تقسیم شدند.

از طرفی مشخص شده است که حدود ۹۲٪ از کل موجودی MELANIA در کیف‌پول‌های تیم توسعه دهنده قرار داشت. این مسئله به خوبی نشان می دهد عرضه تا حد بسیار بسیار زیادی در کنترل تیم است که نشانه خوبی نیست.

اسکوئید گیم (Squid Game)

همزمان با محبوبیت سریال Squid Game توکنی با همین نام معرفی شد که ارتباطی با این سریال نداشت اما از جو هیجانی آن به نفع خود استفاده کرد و خیلی سریع پامپ شد.  قیمت توکن این پروژه (SQUID) طی چند روز از چند سنت به حدود ۲۸۰۰ دلار رسید؛ اما ناگهان توسعه دهندگان تمام نقدینگی را خارج کردند و قیمت در عرض چند دقیقه به ۰.۰۰۰۷ دلار سقوط کرد.

اسکوئید گیم نمونه‌ای از هارد پول محسوب می‌شود. روی این پروژه محدودیت فروش اعمال شده بود و مکانیزم طوری طراحی شده بود که کاربران قادر به فروش دارایی و نجات سرمایه خود نبودند.

ارز لونا (Luna) و پروژه ترا (Terra)

یکی از جنجالی‌ترین سقوط‌های تاریخ رمز ارزها، به پروژه ترا (Terra) و توکن‌های LUNA و UST مربوط می‌شود. پروژه ترا (Terra) یک مکانیزم جفت ارزی برای استیبل کوین UST و ارز LUNA داشت که این مکانیزم در سال ۲۰۲۱ عملکرد خیره کننده‌ای ثبت کرد و ارز لونا جمع ۱۰ ارز برتر رسیده بود.

اما در ماه می ۲۰۲۲، زمانی که بازار وارد روند نزولی شد، حجم بالایی از استیبل کوین UST از سیستم خارج شد و این اتفاق باعث شد مکانیسم الگوریتمی تعادل قیمتی را از دست بدهد. قیمت UST از یک دلار فاصله گرفت و سقوط آزاد آغاز شد. در  ادامه سقوط استیبل کوین UST قیمت ارز LUNA نیز ریزش سنگین خود را آغاز کرد و طی دو روز تقریبا صفر شد.

با مشکلاتی که برای ارز UST ایجاد شد، میلیاردها توکن لونا چاپ شد و ارزی که زمانی یکی از ۱۰ رمزارز برتر بازار بود، در عرض دو روز تقریبا بی‌ارزش شد. برخی کارشناسان ادعا می‌کنند اولت راگ پول شد، در حالی که برخی بر این باورند که تیم توسعه مشکل زیرساختی آن را شناسایی نکرده بود و این ریزش صرفا یک اتفاق بود. اما به هر حال اکنون دیگر امیدواری نسبت به آینده لونا کلاسیک تقریبا صفر است.

کلام آخر: نجات سرمایه با شناخت حقه‌های راگ پول

راگ پول را می‌توانیم رایج‌ترین روش کلاهبرداری در بازار ارزهای دیجیتال لحاظ کنیم که متاسفانه تشخیص آن سخت است. اصلی‌ترین عاملی که باعث می‌شود کاربران در دام این نوع کلاهبرداری قرار بگیرند طمع برای کسب درآمد آسان و سریع است. اگر کاربران بتوانند این ذهنیت خود را کنترل کنند، تا حد زیادی از دام راگ پول به دور خواهند بود.

طبق گزارشی از Chainanalysis  حدود ۳۷ درصد از کلاهبرداری‌های ارز دیجیتال از نوع راگ پول است. طبق آمار موجود، حدود ۹۰٪ راگ پول‌ها در صرافی‌های غیرمتمرکز رخ می‌دهند و اکثر آن‌ها میم کوین‌ها یا پروژه‌های فعال در حوزه استیکینگ هستند.

برای تشخیص راگ پول روش‌های مختلفی وجود دارد. مهم‌ترین آن‌ها بررسی قرارداد (کانترکت) توکن، بررسی هویت و رفتار تیم توسعه، تحلیل نوع توکنومیک و توجه به تحلیل تکنیکال است. طمع خود را کنترل کنید، از روش‌های گفته شده برای تشخیص Rug pull استفاده کنید و به تمام پروژه‌هایی که تبلیغات مشکوک دارند همیشه شک کنید تا هرگز در دام این نوع اسکم قرار نگیرید.