در پروژههای ارز دیجیتال برای کنترل قیمت ارزها و توکنها راهکارهای مختلفی وجود دارد؛ توکن سوزی (Token burning) یکی از این کارهاست. خارج کردن بخشی از توکنها از ارزهای در گردش در پروژههای متعددی در بازار کریپتو انجام میشود. اما توکن سوزی چیست و واقعا چه تاثیری بر قیمت ارزهای دیجیتال دارد؟ چه ارزهایی از این مکانیزم استفاده میکنند و سازوکار آن چگونه است؟
در این مقاله از سایت ارزیکال به صورت کامل مبحث توکن سوزی را بررسی خواهیم کرد تا با همه ابعاد این کار آشنا شوید.
توکن سوزی چیست به زبان ساده
توکن سوزی در واقع به حذف کردن بخشی از عرضه یک توکن اشاره دارد. توکن چیست؟ Token یک نوع دارایی دیجیتال است که بلاکچین اختصاصی خودش را ندارد. هدف از توکن سوزی چیست؟ کاهش عرضه و در نهایت کمک به رشد قیمت توکنها. این کار معمولا توسط نهادها یا گروههای سازنده و توسعه دهنده یک پروژه کریپتویی به صورت کنترل شده انجام میشود.
برای این کار معمولا مقداری از توکنها به یک آدرس قفل شده یا یک ولت مرده (Dead Wallet) ارسال میشوند تا راهی برای بازگرداندن آنها وجود نداشته باشد. با این کار عملا بخشی از توکنها نابود و از عرضه خارج میشوند.
با توکن سوزی و کاهش عرضه ارزهای دیجیتال، انتظار داریم که رکود و تورم آن کمتر شود. پس میتوان گفت: «هدف نهایی توکن سوزی حفظ ارزشمندی یا حتی کمک به افزایش قیمت یک ارز دیجیتال است.»
این کار را میتوان معادل بازخرید سهام توسط شرکتها در بازار بورس و یا از گردش خارج کردن ارزهای فیات و سکههای ضرب شده توسط بانکها در اقتصاد سنتی دانست. در بخش بعد در مورد نحوه انجام توکن سوزی صحبت خواهیم کرد.
مطلب پیشنهادی: ارز دیجیتال چیست؟
توکن سوزی چگونه انجام میشود؟
فرایند توکنسوزی یا Token Burn یکی از روشهای مرسوم برای کاهش عرضه و کنترل تورم است. این عملیات در بستر بلاکچین بهصورت شفاف، دائمی، قابل مشاهده و صحت سنجی انجام میشود. در این فرایند، توکنها بهگونهای از دسترس خارج میشوند که دیگر امکان استفاده مجدد از آنها وجود ندارد.
مراحل این کار را بررسی میکنیم:
- انتخاب تعداد توکن برای سوزاندن: مسئولین پروژه یا دارندگان توکنها تصمیم میگیرند چه تعداد از توکنهای در گردش را از بین ببرند.
- انتقال توکنها به آدرس کیف پول مرده: توکنها به یک آدرس خاص فرستاده میشوند که به آن کیف پول مرده گفته میشود. این کیف پول دارای یک کلید عمومی شناخته شده ولی بدون کلید خصوصی قابل دسترس است. چون کلید خصوصی این آدرس در دست هیچکس نیست، امکان برداشت یا استفاده از توکنهای موجود در آن وجود ندارد. بنابراین این توکنها عملاً قفل شدهاند.
- ثبت دائمی تراکنش در بلاکچین: تراکنش ارسال توکنها به کیف پول مرده در بلاکچین ثبت شده و به صورت دائمی باقی میماند. چون اطلاعات تراکنشها در بلاکچین شفاف هستند، همه میتوانند بررسی کنند که توکنها واقعاً به آدرس ولت مرده منتقل شدند و دیگر در چرخه بازار نیستند.
- کاهش عرضه در گردش توکن: در نهایت با سوزاندن توکنها، میزان کل عرضه کاهش یافته که ممکن است روی قیمت توکنها در بازار اثرگذار باشد.
با انجام این مراحل عرضه توکن مورد نظر کاهش مییابد. در بخش بعد در مورد اینکه اصلاً چرا توکن سوزی انجام میشود صحبت میکنیم و اهداف این کار را بررسی خواهیم کرد.
چرا توکن سوزی انجام میشود؟
سوزاندن و خارج کردن بخشی از توکنهای در گردش در پروژههای کریپتویی با اهداف مختلفی انجام میشود. برخی مواقع این کار کمک کننده است؛ اما توجه داشته باشید در برخی مواقع نیز اثرات خاصی ندارد. اما به صورت کلی میتوان اهداف توکن سوزی را در چند دسته مختلف بررسی کرد.
1) کاهش عرضه و اثر ضدتورمی
در بازارهای مالی، عرضه و تقاضا مفهوم بسیار کلیدی و موثری است که میتواند روی ارزش داراییها اثرات خاص خود را داشته باشد. با سوزاندن و خارج کردن بخشی از توکنها، در اصل میزان عرضه در یک ارز دیجیتال کاهش پیدا میکند.
با کاهش عرضه، تورم و تولید یک ارز کاهش پیدا میکند. بسیاری از پروژههای کریپتویی به دلیل عرضه و تورم بالا در دراز مدت به مشکلات زیادی خوردند و توکن سوزی این مشکل را تا حدودی مرتفع خواهد ساخت.
2) افزایش ارزش توکنهای باقیمانده
با کاهش تعداد عرضه، این انتظار وجود دارد که ارزش توکنهای باقی مانده بیشتر شود. زیرا آنها کمیابتر میشوند و احتمالاً تقاضا برای آنها بیشتر خواهد شد. البته این در شرایطی است که جامعه کاربران اشتیاق خود را برای خرید یا نگهداری توکنهای باقی مانده از دست ندهند و بازار این ارز تحت تاثیر عوامل منفی قرار نداشته باشد.
3) افزایش انگیزه برای هولد کردن ارز
اگر بدانید ارزی که در حال هولد کردن آن هستید به مرور نایابتر خواهد شد، مطمئنا انگیزه بیشتری برای هولد کردن آن پیدا خواهید کرد. یکی از کاربردهای توکن سوزی همین القای حس ارزشمند بودن برای توکن پروژه و تشویق کاربران به نگهداری داراییهایشان است.
البته این مسئله تا حد زیادی به اهداف مالی سرمایه گذاران و همچنین رفتارشان در بازار بستگی دارد. اما خارج کردن توکنها تا میزانی به این هدف کمک خواهد کرد.
4) افزایش اعتماد سرمایه گذاران
با سوزاندن توکنها، توسعه دهندگان پروژه این اعتماد را در سرمایه گذاران ایجاد خواهند کرد که قصد دستکاری بازار را ندارند. تدوین یک برنامه مدون و از پیش تعیین شده برای توکن سوزی یکی از مهمترین مسائلی است که باعث اعتماد سرمایه گذاران به پروژه خواهد شد.
پس میتوان نتیجه گرفت این فرایند عاملی برای تحریک سرمایه گذاری است!
آیا توکن سوزی همیشه باعث افزایش قیمت میشود؟
اکنون که به سوال توکن سوزی چیست پاسخ دادیم و اهداف آن را شناختیم، زمان پاسخ به یک سوال مهم است. آیا توکن سوزی همیشه باعث افزایش قیمت میشود؟
در بازار ارزهای دیجیتال هیچ قاعده و قانون قطعی وجود ندارد. ارزش و قیمت یک رمز ارز تحت تاثیر عوامل مختلفی قرار دارد که باید به همه آنها در کنار یکدیگر نگاه کنیم. صرف اینکه یک پروژه از مکانیزم سوزاندن توکنهایش استفاده کند لزوماً به افزایش قیمت آن منجر نخواهد شد.
در برخی موارد توکن سوزی اثرات محدودی روی رشد قیمت ارزها داشت اما در مواردی هم این کار کمکی به رونق گرفتن قیمت نکرده است. پس بهتر است این اتفاق را در کنار سایر عوامل اثرگذار روی قیمت یک ارز در نظر بگیرید و تنها به آن اکتفا نکنید. خیلی از پروژهها توکن سوزیهایی با ارزش پایین انجام میدهند که صرفا توجه رسانهها را جلب کنند، اما این کار تاثیرگذاری چندانی بر قیمت ندارد!
با این حال یک توکن برنینگ خوب و برنامه ریزی شده را میتوانیم یکی از بهترین دادههای قابل بررسی در تحلیل فاندامنتال در نظر بگیریم. در بخش بعد در مورد مهمترین ارزهای دیجیتال که از این مکانیزم استفاده میکنند اشاره میکنیم تا بهتر با نحوه کارکرد آن در پروژههای مختلف آشنا شوید.
مطلب پیشنهادی: عوامل موثر بر قیمت اتریوم
کدام ارزها توکن سوزی دارند؟
پروژههای متعددی در دنیای ارز دیجیتال از مکانیزم توکن سوزی استفاده میکنند. هر کدام از این ارزها سازوکار مخصوص خود را دارند. در ادامه، سازوکار توکن سوزی در پنج ارز دیجیتال مطرح بازار را بررسی خواهیم کرد.
بایننس کوین (BNB)
ارز دیجیتال BNB از دو مکانیزم توکن سوزی استفاده میکند. نوع اول «توکنسوزی خودکار» است که هر سه ماه یکبار بر اساس تعداد بلاکهای تولید شده و قیمت میانگین BNB محاسبه میشود. این مکانیزم سالهاست دارد اجرا میشود و یکی از بهترین نمونهها برای فرایند توکن سوزی است.
مدل دوم که همزمان اجرا میشود سیستم «BEP-95» نام دارد که درصدی از کارمزدهای شبکه BEP20 را به صورت فوری میسوزاند. یعنی هر میزان کارمزد که در شبکه پرداخت میشود بخشی از آن به صورت مستقیم از گردش خارج میشود.
هدف این مکانیزمها کاهش عرضه تا ۱۰۰ میلیون واحد ارز BNB است؛ توجه کنید در زمان نگارش این مطلب عرضه BNB برابر با ۱۴۰ میلیون واحد است.. در صورت تحقق چنین هدفی ارزش بی ان بی ممکن است به صورت قابل توجهی افزایش پیدا کند.
شیبا اینو (SHIB)
شیبا اینو (SHIB) در سال ۲۰۲۰ با عرضه اولیه یک کوادریلیون توکن راهاندازی شد. برای مقابله با عرضه بیش از حد، تاکنون بیش از ۴۱۰ تریلیون SHIB (حدود ۴۱٪ از کل عرضه) سوزانده شده است. فرایند توکن سوزی شیبا به صورت جامعه محور انجام میشود. یعنی کاربران توکنهای خود را به آدرسهای غیرقابل بازیابی ارسال میکنند.
پلتفرمهایی مانند Shibburn این فعالیتها را رصد میکنند. همچنین، شبکه لایه دوم Shibarium با سوزاندن ۷۰٪ از کارمزدهای پایه تراکنشها، به کاهش عرضه کمک میکند. هدف از این اقدامات، افزایش ارزش توکن از طریق کاهش عرضه و همچنین بهبود قیمت آینده ارز شیبا است. طرفداران این میم کوین توکن سوزی را عاملی مثبت و تاثیرگذار برای آینده ارز شیبا در نظر میگیرند.
مطلب پیشنهادی: میم کوین چیست؟
اتریوم (ETH)
با اجرای EIP-1559، شبکه اتریوم مکانیزم توکن سوزی خود را معرفی کرد که در آن کارمزد پایه یا Base Fee هر تراکنش سوزانده میشود. این اقدام باعث کاهش عرضه ارز دیجیتال ETH و کاهش تورم آن خواهد شد. در شرایطی که تقاضا برای این ارز همچنان حفظ یا رشد کند، توسعه دهندگان امیدوار هستند تا این مکانیزم منجر به افزایش قیمت اتریوم شود.
البته اتریوم با انتقال از الگوریتم اجماع اثبات کار (PoW) به الگوریتم اثبات سهام (PoS) تا حد زیادی از تورم خود را کاهش داد و اکنون توکن سوزی هم یکی از راهها برای افزایش ارزش آن در دراز مدت است و باید دید آینده ارز اتریوم با وجود این سازوکارها چه شرایطی پیدا خواهد کرد.
بیبی دوج (BabyDoge)
بیبی دوج از مکانیزم توکن سوزی خودکار استفاده میکند که در آن درصدی از هر تراکنش سوزانده میشود. تاکنون بیش از 48% از کل عرضه این توکن سوزانده شده و این کار همچنان قرار است ادامه داشته باشد. برخی از کارشناسان بر این باورند که توکن سوزی میتواند عاملی برای احتمال انفجار بیبی دوج باشد.
این اقدام هم مثل همه پروژههای کریپتویی که بررسی کردیم با هدف کاهش تورم و افزایش ارزش BabyDoge انجام میشود و البته تاثیر بالایی بر پیش بینی قیمت بیبی دوج دارد. با این حال تاثیر واقعی آن به میزان تقاضا و توسعه مداوم پروژه در کنار استقبال کاربران بستگی خواهد داشت و باید ببینیم قیمت بیبی دوج کوین در سال ۲۰۲۵ چه تغییراتی را تجربه خواهد کرد.
لونا کلاسیک (LUNC)
پس از سقوط اکوسیستم ترا، جامعه لونا کلاسیک مکانیزم توکن سوزی را برای کاهش عرضه و بازیابی ارزش این ارز معرفی کرد. این مکانیزم شامل سوزاندن درصدی از کارمزد تراکنشها و مشارکت صرافیها مانند بایننس در سوزاندن توکنها است. تاکنون بیش از ۴۰۰ میلیارد ارز LUNC سوزانده شده اما هنوز اثر قابل توجهی روی قیمت آن نداشته است.
بالاتر گفتیم هر نوع توکن سوزی نمیتواند عاملی برای رشد قیمتی باشد. مورد ارز LUNC یکی از نمونههای بی تاثیر این فرایند است و تاثیر چندانی بر آینده ارز لونا کلاسیک ندارد. در مجموع باید گفت توکن سوزی میتواند ابزار موثری برای کنترل عرضه و افزایش ارزش توکنها باشد، اما موفقیت آن به عوامل متعددی از جمله تقاضای بازار و توسعه اکوسیستم هم بستگی زیادی دارد.
جدول مقایسه توکن سوزی ارزهای مختلف
برای اینکه دید بهتری در مورد توکن سوزی در پروژههای مختلف دست پیدا کنید جدول زیر را تهیه کردیم. در این جدول اطلاعات مختلفی از این مکانیزم در ارزهای دیجیتال مطرح بازار بررسی شده که مرور آن خالی از لطف نیست.
| نام پروژه | نوع توکنسوزی | نحوه انجام | دفعات توکنسوزی | هدف اصلی |
| ارز BNB | خودکار و دورهای | خودکار و سوزاندن بخشی از کارمزدها | هر سهماه یک بار | کاهش عرضه، افزایش ارزش |
| شیبا اینو | دستی | ارسال به آدرس معیوب | نامنظم | تبلیغات و افزایش اعتماد |
| اتریوم | نیمهخودکار (EIP-1559) | سوزاندن بخشی از کارمزدها | دائمی | کاهش تورم، پایداری شبکه |
| ترا کلاسیک | دستی و اجتماعی | با کمک جامعه و مشارکت صرافیها | گاهبهگاه | جبران بحران اعتماد |
| بیبی دوج | خودکار | بخشی از هر تراکنش | دائمی | مشوق برای هولدرها |
مزایا و معایب توکن سوزی چیست؟
تا اینجای مقاله یاد گرفتید توکن سوزی چیست و با ساز و کار آن به طور کامل آشنا شدید. اما سوزاندن توکن چه مزایا و معایبی به همراه دارد؟ در ادامه به بررسی مزایا و معایب توکن سوزی میپردازیم.
مزایای توکن سوزی
سوزاندن توکن نتایج مثبت زیادی را برای برخی از پروژههای بلاکچینی به همراه میآورد. در ادامه بررسی میکنیم که مهمترین مزایای توکن سوزی چیست؟
- افزایش قیمت توکن: با توکن سوزی، عرضه آن ارز دیجیتال کاهش پیدا میکند. در نتیجه، چه تقاضا ثابت بماند چه افزایش پیدا کند، قیمت توکنن بالا میرود.
- کاهش تورم شبکه: سوزاندن توکن دقیقا مانند کاهش چاپ پول در اقتصاد سنتی عمل میکند. این کار مانع تورم قیمتی در شبکه میشود.
- بهبود پایداری شبکه: با برقراری تعادل بین عرضه و تقاضا، پایداری شبکه در بلندمدت بالاتر میرود.
- ایجاد انگیزه برای سرمایهگذاری در پروژه: وقتی کاربران بدانند عرضه در حال کاهش است، احتمال نگهداری بلندمدت توکن بیشتر میشود. همچنین با افزایش قیمت ارزهای دیجیتال در پی توکن سوزی، میتواند انگیزهای برای افراد ایجاد کند تا در پروژه سرمایهگذاری کنند.
در نتیجه، توکن سوزی نه تنها ارزش توکنها را افزایش میدهد، بلکه اعتماد کاربران را تقویت میکند و باعث تضمین پایداری اقتصادی شبکه میشود.
معایب توکن سوزی
البته در کنار مزایا، توکن سوزی اثرات منفی نیز روی شبکه میگذارد. در ادامه چند مورد از معایب توکن سوزی را بررسی میکنیم:
- ایجاد نوسان کوتاهمدت: کاهش عرضه لزوما باعث افزایش طولانیمدت قیمت نمیشود. گاهی ممکن است تنها تاثیر کوتاهمدت داشته باشد.
- احتمال سواستفاده: ممکن است یک شرکت به بهانه توکن سوزی، مقداری از توکنها را به کیف پول شخصی خود انتقال دهد.
- پیام اشتباه به بازار: برخی از کاربران ممکن است تصور کنند که سوزاندن توکن به تنهایی میتواند ارزش پروژه را تضمین کند. در حالی که رشد قیمت یک ارز دیجیتال به پیشرفت فنی، جذب کاربران، توسعه اکوسیستم و کاربرد واقعی توکن بستگی دارد.
با وجود این معایب همچنان شبکههایی هستند که برای تقویت پایداری پروژه از روش سوزاندن توکنها استفاده میکنند.
سخن پایانی: توکن سوزی، ابزاری مفید اما نه جادویی
خارج کردن بخشی از عرضه در گردش توکنها یکی از سازوکارهای شناخته شده در بازار ارزهای دیجیتال است. این کار توسط برخی از پروژههای مطرح بازار کریپتو انجام میشود اما همیشه مخالفان و موافقان خاص خود را داشته است.
به عنوان مثال چارلز هاسکینسون (Charles Hoskinson) بنیانگذار کاردانو توکن سوزی را یک عمل فریبکارانه میداند که تنها ابزاری برای دستکاری بازار است! میتوان گفت این ساز و کار با اینکه اثرات نسبی و غیر قطعی روی قیمت توکنها دارد اما وجودش در برخی از پروژهها ضروری است.
پس دقت کنید که در بررسی پروژهها این مکانیزم را در کنار عوامل تحلیل فاندامنتال و تکنیکال قرار دهید. یک پروژه تنها با استفاده از این مکانیزم نمیتواند قیمت توکن خود را افزایش دهد و باید استقبال کاربران و جامعه کریپتو را نیز به همراه داشته باشد.
سوالات متداول
توکن سوزی چیست و چه زمانی اتفاق میافتد؟
توکن سوزی فرایندی است که طی آن بخشی از ارزهای دیجیتال به صورت عمدی از گردش خارج میشود تا عرضه کل کاهش پیدا کند. این کار با ارسال توکنها به یک آدرس غیرقابل دسترس، که به آن آدرس سوخته میگویند، انجام میشود. هدف اصلی از توکن سوزی، کاهش عرضه و در نتیجه افزایش ارزش باقیمانده توکنها در بازار است. پروژهها این کار را برای کنترل تورم شبکه، تقویت قیمت توکن و حمایت از کاربران خود انجام میدهد.
آیا توکن سوزی موجودی کاربران را کم میکند؟
خیر؛ توکن سوزی هیچ تاثیری رو موجودی کاربران ندارد. سوزاندن توکن باعث میشود که تعداد کل توکنهای در گردش کاهش پیدا کند. اما با توجه به این که قیمت آن را بالا میبرد، نه تنها سرمایه کاربران کاهش پیدا نمیکند بلکه افزایش هم مییابد.
چه ارزهایی تا کنون توکن سوزی انجام دادهاند؟
پروژههای بایننس کوین (BNB)، شیبا اینو (SHIB)، اتریوم (ETH)، بیبی دوج (BabyDoge) و لونا کلاسیک (LUNC)، از جمله ارزهای دیجیتالی هستند که توکن سوزی داشتند.
سایت مشاهده توکن سوزی چیست؟
برخی از سایتها، اطلاعات توکن سوزیها را نشان میدهند و کاربران میتوانند با بررسی آن در جریان روند سوزاندن توکنهای یک پروژه قرار بگیرند. برای مثال میتوانید از سایت کوین مارکت کپ، در بخش Tokenomics تمام رویدادهای مربوط به توکنها را گزارش میدهند. از قسمت Burn میتوانید توکن سوزیها را دنبال کنید. همچنین هر شبکه سایت مخصوص خود را نیز دارد که آدرس و میزان توکنهای سوزاندهشده را نشان میدهد.
