توکنهای مختلفی در هر اکوسیستم بلاکچین وجود دارند که عملکردهای منحصر به فردی ارائه میدهند. مثلا توکنهای نظارتی برای دارنده حق رأی فراهم میکنند و توکنهای امنیتی نماینده مالکیت در داراییهای دنیای واقعی هستند. اما توکنهای کاربردی (utility tokens) جایگاه متفاوتی دارند. آنها مستقیما با عملکرد پروژهها گره خوردهاند و نقش مهمی در عملکرد و رشد برنامههای غیرمتمرکز (dApps) و سایر پروتکلهای DeFi ایفا میکنند. با ارزیکال همراه باشید تا به زبان ساده بررسی کنیم که توکن کاربردی چیست، چگونه کار میکند و چه تفاوتی با سایر توکنها دارد.
مفهوم توکن کاربردی چیست؟
سادهترین پاسخ به این پرسش که توکن کاربردی چیست این است که این توکن نوعی دارایی دیجیتالی مبتنی بر بلاکچین است که برای دسترسی به یک سرویس یا قابلیت مشخص در یک اکوسیستم بلاکچینی طراحی شده است. توکن کاربردی به اکوسیستم مشخصی محدود بوده و فقط داخل همان پلتفرمی کاربرد دارد که برای آن ساخته شده باشد. مثلا، یک سرویس حملونقل میتواند توکن کاربردی خود را داشته باشد تا مسافران از آن برای پرداخت هزینه سفر یا دریافت مزایای ویژه استفاده کنند.
این توکنها برای سرمایهگذاری در نظر گرفته نشدهاند، بلکه به دارندگان امکان دسترسی به خدمات، قابلیتها یا مزایای ویژه را میدهند. انواع utility tokens جزئی جداییناپذیر از عملکرد برنامههای دیفای هستند. آنها معمولا در فرآیند عرضه اولیه سکه (ICO) یا عرضه اولیه در صرافیهای غیرمتمرکز (IDO) منتشر میشوند.
از نخستین نمونههای توکنهای کاربردی میتوان به توکنهای استاندارد ERC-۲۰ اشاره کرد که در شبکه اتریوم اجرا میشوند و کاربران باید آنها را برای اجرای انواع قرارداد هوشمند و مشارکت در امور مالی غیرمتمرکز (DeFi) نگهداری کنند.
مطلب پیشنهادی: توکن چیست؟
کاربردهای توکن کاربردی چیست؟
توکنهای کاربردی برخلاف انواع ارز دیجیتال جنبه سرمایهگذاری ندارند و بیشتر دسترسی به خدمات، امکانات و مزایای مشخص در یک پلتفرم خاص را فراهم میکنند. رایجترین کاربرد آنها عبارتاند از:
- پرداخت هزینه: کاربران برای استفاده از خدمات یک شبکه، معمولا باید توکن کاربردی همان شبکه را در اختیار داشته باشند. مثلا شبکه Filecoin از توکنهای خود به نام FIL برای اجازه دادن به کاربران جهت خرید فضای ذخیرهسازی در شبکه غیرمتمرکز خود استفاده میکند.
- پرداخت کارمزد: توکن کاربردی اغلب به عنوان واسطهای برای پرداخت هزینههای تراکنش، خدمات، انتقال ارزش یا شرکت در فعالیتهای یک پلتفرم استفاده میشود. در شبکه Golem کاربران با استفاده از توکن GLM هزینه قدرت محاسباتی را میپردازند.
- استفاده در اپلیکیشنهای Web۳: توکنهای کاربردی بخش جداییناپذیر از عملکرد dApps در حوزههایی مانند متاورس و NFTها هستند و تعامل کاربران و برنامهها را سادهتر میکنند.
- رأیدهی: دارندگان توکن کاربردی میتوانند در فرآیندهای تصمیمگیری یک پلتفرم مشارکت کنند و درباره آینده پروژه نظر بدهند.
- پاداش وفاداری یا Staking: پلتفرمها از یوتیلیتی توکنها برای تشویق کاربران به فعالیت، مشارکت و وفاداری استفاده میکنند. کاربران میتوانند این توکنها را از طریق استیکینگ، استفاده مداوم از پلتفرم یا معرفی کاربران جدید به دست آورند.
- بازی و خرید امکانات داخل بازی (GameFi): خرید امکانات درون یک بازی، به کمک توکن کاربری امکانپذیر است. در بازیهای وب ۳، توکنهای کاربردی نقش ارز را دارند (مثل AXS در Axie Infinity).
توکن کاربردی چیست؟ توکنی است که با ایجاد دسترسی، پاداش و تسهیل تراکنشها، مشارکت کاربران و رشد اکوسیستمهای بلاکچینی را تقویت میکند.
معروفترین توکنهای کاربردی
اکنون که دید بهتری از این که توکن کاربردی چیست پیدا کردهاید، بد نیست با معروفترین نمونههای آن آشنا شوید.
ارز BNB
بایننس کوین (BNB) توکن کاربردی بومی اکوسیستم بایننس است که شامل صرافی بایننس و زنجیره هوشمند آن میشود. BNB برای پرداخت کارمزد تراکنشها با تخفیف، شرکت در عرضه توکنها در Binance Launchpad و تعامل با برنامههای مختلف DeFi در زنجیره هوشمند بایننس استفاده میشود. BNB نمونه روشنی است که نشان میدهد توکن کاربردی چیست و چگونه میتواند هم به کاربران و هم به رشد اکوسیستم کمک کند.
ارز ETH
اتریوم چیست؟ اگرچه اغلب به عنوان یک ارز دیجیتال شناخته میشود اما در درجه اول به عنوان یک توکن کاربردی در شبکه اتریوم عمل میکند. هر تراکنش در اتریوم، به ویژه آنهایی که قراردادهای هوشمند را فعال میکنند، نیاز به پرداخت ETH به عنوان گس دارد. این امر شبکه را در حال اجرا نگه میدارد و عملیات برنامههای غیرمتمرکز را ایمن میکند
اتریوم نیروی حیاتی بزرگترین اکوسیستم محاسبات غیرمتمرکزی است که تاکنون ایجاد شده و توسعهدهندگان بیشتری نسبت به هر زنجیره دیگری روی آن فعالیت میکنند. از پرداخت گس برای اجرای قراردادهای هوشمند و تراکنشها گرفته تا تسویه حساب در شبکههای لایه دوم و پاداش برای اعتبارسنجها و نمایندگان، همگی ثابت میکنند که اتریوم کاربردیترین توکن در اکوسیستم بلاکچین به شمار میرود.
توکن MATIC
MATIC توکن اکوسیستم بلاکچین Polygon است و زیرساخت مقیاسپذیر و مقرونبهصرفه برای اتریوم فراهم میکند. اکوسیستم آن شامل برنامههای مصرفی، زنجیرههای سازمانی، پلتفرمهای بازی و برندهای جهانی است. پرداخت هزینههای Gas برای PoS و zkEVM، استیکینگ برای ایمنسازی شبکه PoS، تصمیمگیری در مورد حاکمیت و اکوسیستم، پرداختها در پروژهها و مشارکتهای بزرگ سازمانی و توکن Gas برای برنامههای ساخته شده روی Polygon AggLayer از جمله کاربردهای توکن MATIC هستند.
ارز UNI
توکنهای یونیسواپ (UNI) برای نهادها و افراد مختلف کاربرد دارند. این توکنها یک روش پرداخت جایگزین و غیرمتمرکز، بدون دخالت واسطهها فراهم میکنند تا افراد و سازمانها کنترل بیشتری بر پول خود داشته باشند. به عنوان مثال، توکنهای یونیسواپ به دارندگان اجازه میدهد تا در مورد ارتقاها و تغییرات پروتکل DEX رأی دهند. دارندگان این توکن میتوانند در صورت عدم تمایل به مشارکت فعال در فرآیند مدیریت، قدرت رأی خود را به آدرس یا فرد دیگری واگذار کنند.
مطلب پیشنهادی: دکس تریدینگ چیست؟
توکن BAT
توکن بیسیک اتنشن (Basic Attention Token) یا به اختصار BAT، یک توکن مبتنی بر اتریوم است که برای کسب درآمد از توجه کاربران در مرورگر بریو (Brave) استفاده میشود. جایی که کاربران با مشاهده تبلیغات با حفظ حریم خصوصی، توکن BAT پاداش میگیرند و میتوانند این توکنها را برای حمایت از تولیدکنندگان محتوا یا دسترسی به ویژگیهای پریمیوم استفاده کنند. همچنین، تبلیغکنندگان میتوانند از بت به عنوان ابزار پرداخت برای خدمات مختلف در مرورگر Brave بهره ببرند. برای همین به عنوان یک توکن کاربردی خوب شناخته میشود.
مقایسه توکنهای کاربردی با سایر توکنها
بررسی تفاوت توکن کاربردی با سایر توکنها درک بهتر از ماهیت آن به ما میدهد. جدول زیر، یک مقایسه کلی این توکن با توکنهای رایج دیگر است.
| نوع توکن | نمونه | کاربردهای کلیدی |
| توکن کاربردی | BNB، ETH، MATIC، BAT | پرداخت هزینه خدمات، دسترسی به قابلیتها و یژگی هی یک پلتفرم، پاداش وفاداری و. |
| توکن حاکمیتی | MKR, AAVE | رأیدهی در پروتکلها، تصمیمگیری درباره تغییرات شبکه |
| توکن امنیتی | harbor tokenization, polymath tokenization | پرداخت کالا خدمات و انتقال ارزش |
| توکن پرداختی | BTC، LTC، USDT | داشتن سهام در داراییهای واقعی، سود و تقسیم سود |
آیا توکنهای کاربردی ارزش خرید یا سرمایهگذاری دارند؟
توکنهای کاربردی از زمان آغاز به کار خود، به طور قابل توجهی تکامل یافتهاند. در حالی که در ابتدا به عنوان کلیدهای دسترسی ساده دیده میشدند، اما به تدریج به عملکردهای گستردهتری پیدا کردند و به کاربران امکان دسترسی به ویژگیهای انحصاری، محتوای ویژه و خدمات غیرمتمرکز را میدهند. کاربردهای منحصر به فرد آنها به ایجاد اقتصاد داخلی و تأمین مالی توسعه پروژه کمک میکند. با این حال، ارزش و کاربرد آنها عمیقا به موفقیت پروژه اصلی گره خورده است و با چالشهایی مانند خطرات نظارتی، کلاهبرداری، کارمزد بالای تراکنش، وابستگی به پروژه روبرو هستند.
قبل از سرمایهگذاری در توکنهای کاربردی، تحقیق کامل در مورد پروژه و چشمانداز رشد آن ضروری است. برای اطلاع از بهروزترین اخبار دنیای ارزدیجیتال، حتما به بخش وبلاگ ارزیکال سر بزنید.
سوالات متداول
کجا میتوانم توکنهای کاربردی را ذخیره کنم؟
توکنهای کاربردی را میتوان در انواع مختلف کیف پولهای ارز دیجیتال، از جمله کیف پولهای نرمافزاری و سختافزاری ذخیره کرد.
چگونه میتوانم از توکنهای کاربردی استفاده کنم؟
توکنهای کاربردی را میتوان در پلتفرمهای مربوط به خودشان استفاده کرد. مثلا MATIC توکن اکوسیستم بلاکچین Polygon است و پرداخت هزینههای Gas برای PoS و zkEVM، استیکینگ برای ایمنسازی شبکه PoS و سایر موارد مربوط به شبکه پالیگان از طرق همین توکن انجام میشود.
آیا توکنهای کاربردی با توکنهای امنیتی متفاوت هستند؟
بله توکنهای کاربردی دسترسی به ویژگیهای متمایز در یک پروتکل بلاکچین را فراهم میکنند. اما توکنهای امنیتی نشاندهنده مالکیت یا سهام در یک دارایی واقعی هستند.
