ما بهطور طبیعی تحت تاثیر احساساتی مثل ترس، طمع، عجله، اعتماد بهنفس بیش از حد و غیره هستیم و نمیتوانیم همیشه براساس منطق و تحلیل تکنیکال در بازارهای مالی فعالیت کنیم. حتی حرفهایترین تریدرها نیز در این بازار ضرر میکنند؛ آنچه آنها را موفق نگه میدارد قدرت مدیریت ریسک آنهاست. آنها میدانند چطور ضرر را کنترل کنند که نابودشان نکند. در این مقاله از ارزیکال به این میپردازیم که مدیریت ریسک در ارز دیجیتال چیست و چطور در روزهای سخت بازار از دارایی شما محافظت میکند و جلوی ضرر بیشتر شما را میگیرد.
مدیریت ریسک چیست؟
به شنا کردن در دریا فکر کنید! حتی اگر شناگر ماهری باشید باز هم احتمال دارد یک موج غیرمنتظره شما را غافلگیر کند؛ پس برای اینکه در امان باشید بهتر است احتیاط کنید و جلیقه نجات بپوشید. به این اقدام شما مدیریت ریسک میگویند؛ با مدیریت ریسک نمیتوانید جلوی اتفاقات را بگیرید اما میتوانید بهتر از پس آنها بر بیایید.
مدیریت ریسک (Risk Management) یعنی خطرات احتمالی را پیشبینی و ارزیابی کنیم، بپذیریم که احتمال اشتباه و خطا وجود دارد و برای مواجهه با آنها برنامهریزی کرده و آمادگی لازم را داشته باشیم.
اهمیت این موضوع وقتی در بازارهای مالی پرنوسان مثل کریپتو و فارکس فعالیت میکنیم بیشتر است. باید همیشه به یاد داشته باشیم که هیچ چیز در این بازارها ثابت و قطعی نیست؛ یک روز سود میکنیم و روز بعد ضرر.
مدیریت ریسک در ارز دیجیتال
همه تریدرها در بازار کریپتو ضرر میکنند. حتی حرفهایترین آنها نیز بارها و بارها ضرر کردند؛ اما میدانند چطور آن را کنترل کنند تا در این بازار دوام بیاورند. یک جمله معروف از Mark Douglas نویسنده کتاب “Trading in the Zone” در این زمینه هست که میگوید:
«هدف اصلی این نیست که همیشه سود کنیم، هدف اصلی زنده ماندن در این بازار است تا بتوانیم ادامه دهیم.»
یکی از مهمترین چیزها در ترید، داشتن مدیریت ریسک است. مدیریت ریسک در ارز دیجیتال یعنی حاضریم تا چه حد در یک معامله ریسک کنیم؟ اگر قیمت برخلاف تحلیل ما حرکت کرد چطور جلوی ضرر بیشتر را بگیریم؟ چند درصد از کل سرمایه خود را وارد معاملات کنیم و غیره.
مهمترین ریسکهای موجود در بازار کریپتو کداماند؟
ریسک در بازار ارزهای دیجیتال در یک دستهبندی کلی به دو نوع سیستماتیک و غیرسیستماتیک تقسیم میشود. ریسک سیستماتیک کل بازار را تحت تاثیر قرار میدهد و خارج از کنترل افراد است؛ این دسته از ریسکها اجتنابناپذیرند. در مقابل، ریسکهای غیرسیستماتیک تنها بخشی از بازار را تحت تاثیر قرار میدهد و اصولا ریشه داخلی دارد که با تدبیر اندیشی درست میتوان آن را به حداقل رساند.
بهطور کلی برخی از مهمترین ریسکهایی که در بازار با آنها مواجه هستیم عبارتند از:
- ریسک بازار: بازار همیشه تحت تاثیر عوامل اقتصادی، سیاسی و نوسانات قیمت است. هر اتفاق سیاسی و اقتصادی جدید یا حتی اظهار نظر افراد سرشناس در این حوزه وضعیت بازار را تغییر میدهد.
- ریسک نرخ بهره: تغییرات نرخ بهره روی بازار ارزهای دیجیتال تاثیر مستقیم دارد. با افزایش نرخ بهره، سرمایهگذاران به سمت بازارهای کم ریسکتر میروند که باعث خروج نقدینگی از بازار کریپتو میشود و میتواند قیمتها را کاهش دهد.
- ریسک نقدشوندگی: گاهی پیدا کردن خریدار و فروشنده سخت میشود و شاید نتوان دارایی را به سرعت معامله کرد که یک ریسک محسوب میشود. سعی کنید روی داراییهایی سرمایه گذاری کنید که نقدشوندگی بالایی دارند.
البته ریسکها در همین موارد خلاصه نمیشوند و در موقعیتهای مختلف با انواع مختلفی از آنها روبهرو هستیم.
مثالی ساده از اهمیت مدیریت ریسک
قبل از آنکه مراحل گام به گام مدیریت ریسک در بازار کریپتو را توضیح دهیم با یک مثال ساده این مفهوم را بهتر درک کنید.
تصور میکنیم بهرام اعتقادی به مدیریت ریسک ندارد؛ او طبق اخباری که شنیده یا تحلیلی که انجام داده است نسبت به رشد یک ارز بسیار امیدوار و مطمئن است. بهرام سرمایه خود را وارد بازار میکند و بدون تعیین حد ضرر، ۱۰۰ میلیون از آن ارز میخرد. اما متاسفانه بازار برخلاف تحلیلها و تصورات عموم پیش میرود و ارز مدنظر بهرام حدود ۴۰٪ کاهش پیدا میکند. در چنین شرایطی سرمایه بهرام به ۶۰ میلیون میرسد. یک ضرر سنگین ۴۰ میلیونی آن هم فقط بخاطر نداشتن مدیریت ریسک!
در همین وضعیت و همزمان با بهرام، شهرام نیز دقیقا همین مقدار دارایی را به این ارز اختصاص داده است اما چون با حد ضرر وارد معامله شده و تعیین کرده بود در هر معامله تا ۲٪ ریسک میکند، بعد از افت قیمت فقط ۲ میلیون ضرر میکند.
یعنی هر دو هم زمان مقدار برابری از دارایی را وارد بازار کرده و از یک ارز خرید کردند؛ یکی استاپ لاس تعیین کرد و ۲ میلیون ضرر کرد و دیگری بهدلیل عدم مدیریت ریسک، ۴۰ میلیون ضرر کرد. همانطور که میبینید با داشتن مدیریت ریسک تفاوت قابل توجهی را در نتایج معاملات خود شاهد هستیم!
مراحل گام به گام مدیریت ریسک در ارز دیجیتال
برای مدیریت ریسک در بازار ارزهای دیجیتال باید این بازار و رفتار قیمت و دلایل تغییرات آن را بشناسید، با الگوهای ترید آشنا باشید و ابزارهای تحلیلی را در جای درست بهکار ببرید. در عین حال باید نسبت ریسک به ریوارد منطقی و مناسبی داشته باشید و بتوانید حد ضرر تعیین کنید.
باید نقدشوندگی دارایی مدنظر را بررسی کنید و سپس در زمان درست وارد معاملات شوید و حجم معقولی از سرمایه خود را درگیر کنید. آنچه خیلی از افراد فراموش میکنند تنوع سبد هولد ارز دیجیتال است؛ سعی کنید تا جای امکان سرمایه خود را به یک یا دو دارایی محدود نکنید.
از همه مهمتر اینکه استراتژی و ستاپ معاملاتی داشته باشید و هیجانی تصمیم نگیرید و احساسات خود را مدیریت کنید. در ادامه به اصلیترین گامهایی که برای مدیریت ریسک اصولی باید طی کرد، میپردازیم.
گام اول: تحلیل و ارزیابی ریسک
اولین قدم برای مدیریت ریسک تشخیص، تحلیل و ارزیابی انواع ریسک است؛ باید بدانید با چه نوعی ریسکی روبهرو هستید. آیا با ریسکهای مالی مثل مسائل مربوط به تغییرات ساختار بازار، نوسانات قیمت و نرخ بهره روبهرو هستیم؟ یا ریسکهای عملیاتی مثل نقصهای فنی و اختلالات در مدیریت زنجیره تأمین؟ یا اینکه ریسکهای استراتژیک مربوط تکنولوژی، ریسکهای سیاسی مربوط به قوانین و مقررات یا ریسکهای تجاری مانند نرخ تورم و نرخ ارز؟ همه را باید مورد بررسی قرار داد.
گام دوم: تعیین ریسک به ریوارد
قبل از اینکه وارد هر معاملهای شوید باید نسبت ریسک به ریوارد تعیین کنید. یعنی مشخص کنید چه مقدار ضرر را برای چه میزان سود میپذیرید. برای مثال اگر یک حساب ۱۰۰۰ دلاری داشته باشید و تصمیم بگیرید با نسبت ریسک به ریوارد ۱:۲ وارد معامله شوید یعنی حاضرید ۱۰ دلار ضرر کنید تا به ۲۰ دلار سود برسید.
نکته: بر اساس دادههای Investopedia اکثر تریدرها ا تا ۲ یا نهایتا ۳ درصد یا در بیشترین حالت ۵ درصد از سرمایه خود را در یک معامله ریسک میکنند نه بیشتر!
گام سوم: تعیین حد سود و ضرر
خیلی اوقات پیش میآید که فردی ضرر میکند اما به امید اینکه ساختار بازار تغییر کند و ضررش جبران شود دارایی خود را خارج نمیکند. یا در شرایطی که سود کرده است طمع میکند و همچنان در معاملات میماند. افراد باید به موقع از پوزیشنهای معاملاتی خارج شوند تا سود خود را حفظ یا از ضررهای بزرگ جلوگیری کنند. به همین دلیل است که تعیین استاپ لاس منطقی و حد سود اصولی اهمیت بسیار بالایی دارد.
برای شناسایی بهتر این نقاط و تعیین حد سود و ضرر از تحلیل تکنیکال استفاده کنید. خط روند را بررسی کنید، رفتار قیمت در نواحی نزدیک به سطوح حمایت و مقاومت را زیر نظر داشته باشید و از ابزارهای مختلفی مثل میانگین متحرک یا انواع اندیکاتور استفاده کنید.
یکی از بهترین ابزارها ATR است. این اسیلاتور کمک میکند میزان نوسانات را بسنجید و وضعیت بازار را بررسی کنید.
گام چهارم: مدیریت اهرم
اهرم یا لوریج میتواند سود معاملات شما را چند برابر کند اما باید بدانید اعمال اهرمها همان اندازه که جذاب است ریسکی نیز هست و میتواند دارایی شما را تهدید کند. مثلا شما با اعمال اهرم ده میتوانید ده برابر سرمایهای که دارید ترید کنید و سود خوبی بگیرید؛ اما اگر بازار بریزد یا حتی تغییر کوچکی خلاف تحلیلها اتفاق بیفتد ضرر سنگینی تجربه میکنید.
گام پنجم: تنوعبخشی سبد ارز دیجیتال
هیچوقت تمام پول خود را روی یک ارز دیجیتال سرمایهگذاری یا ترید نکنید؛ همیشه آن را بین داراییهای مختلف پخش کنید تا ریسک معاملات کم شود. هر چه سبد متنوعتری داشته باشید، از فرصتهای بیشتری استفاده میکنید و در صورت ریزش قیمت یک ارز ضربه سنگینی نمیخورید.
گام ششم: کنترل احساسات
سختترین بخش هر معامله کنترل احساسات و غلبه بر هیجانات است. جالب است بدانید اصلیترین نقطه ضعف تریدرهای تازهکار ناتوانی در کنترل احساسات است. حتی اگر استراتژیهای معاملاتی باتجربهترین و موفقترین تریدرها را هم به یک تریدر مبتدی دهیم، همچنان احتمال اینکه بخش زیادی از سرمایه خود را از دست دهد بالاست.
دلیلش سادست؛ عدم کنترل احساست و گرفتن تصمیمات هیجانی و عجولانه. وقتی سود میکند طمع میکند و وقتی ضرر کند میترسد. خیلی اوقات دچار فومو (FOMO) میشود و مطابق ستاپ معاملاتی پیش نمیرود.
استراتژیهای برتر برای مدیریت ریسک در ارز دیجیتال
ضرر کردن بخش جداییناپذیری از ترید است و هیچوقت نمیتوان ریسکها را کاملا حذف کرد؛ برای موفقیت در معاملات باید یاد بگیریم ضررها را به حداقل برسانیم و این کار با مدیریت ریسک اصولی اتفاق میافتد. چند استراتژی پرکاربرد و محبوب برای مدیریت ریسک عبارتند از:
۱) قانون یک درصد
یک قانون که در ترید روزانه بین تریدرها معروف شده است، قانون یک درصد است؛ بر اساس این قانون نباید بیش از ۱٪ از کل سرمایه را در معاملات ریسک کرد.
بنا بر قانون یک در صد اگر بهعنوان مثال ۱۰ میلیون تومان سرمایه دارید، حداکثر ریسکی که میکنید باید ۱۰۰ هزار تومان باشد. شاید این عدد در یک نگاه کلی بنظر ناچیز بیاید اما وقتی چندین پوزیشن خرید و فروش پشت سر هم باز کنید، متوجه میشوید که این قانون تا چه حد از سرمایه شما محافظت میکند.
درگیر کردن تنها یک درصد از داراییها در معاملات روش بسیار امنی است؛ با قانون یک درصد میتوانیم برای مدت طولانی تری در بازار بمانیم. مثلا زمانی که یک موقعیت عالی در بازار پیش آيد، ممکن است وسوسه شده و با تمام سرمایه وارد شویم؛ سود هم بکنیم اما کمی بعد بازار برگردد و چون همه تخم مرغهایمان را در یک سبد چیده بودیم مقدار زیادی از سرمایه خود را از دست بدهیم.
۲) پوزیشن سایزینگ
پوزیشن سایزینگ از مهمترین استراتژیهای مدیریت ریسک است. در این استراتژی تعیین میکنیم که با چه حجمی وارد معامله شویم تا در صورت فعال شدن حد ضرر، فقط درصد مشخصی از سرمایه را از دست دهیم. این استراتژی کمک میکند فشار روانی را کاهش داده و حتی در صورت چندین ضرر پیاپی، سرمایه اصلی حفظ شود.
در این استراتژی باید سرمایه کل، حد ضرر و حجم پوزیشن را بهگونهای محاسبه کنیم که ضرر زیادی متحمل نشویم.
۳) روش هجینگ
روش هجینگ (Hedging) یا هج کردن روشی برای جلوگیری از ضرر بیشتر است. در این روش میتوان یک پوزیشن شورت یا قرارداد آپشن در خلاف جهت معامله باز کرد که جلوی ضرر را بگیرد. یکی از روشهای هج کردن، استفاده از آپشن فروش محافظتی (Protective Put) است.
برای محافظت از سرمایه خود در معاملات آپشن میتوان قرارداد اختیار فروش خرید. این قرارداد به شما اجازه میدهد حتی اگر بازار ریزش کرد، دارایی خود را در یک قیمت مشخص بفروشید.
مثلا اگر ارزی به ارزش ۱۰۰ دلار بخریم و یک قرارداد اختیار فروش یا آپشن فروش ۸۰ دلاری نیز به قیمت ۱ دلار بخریم، با نزولی شدن بازار و افت ارزش آن دارایی، نهایتا ۲۱ دلار ضرر میکنیم نه بیشتر.
۴) استراتژی مبتنی بر حد سود و ضرر
حد ضرر آن نقطه روی نمودار یا همان قیمتی است که اگر بازار به آن برسد، دارایی خود را میفروشیم تا جلوی ضرر بیشتر را بگیریم. حد سود نیز قیمتی است که هرگاه بازار به آن برسد سود خود را از معامله میگیریم و خارج میشویم.
اهمیت حد ضرر برای اکثر تریدرها واضحتر از حد سود است. برخی افراد می گویند چرا خارج شویم؟ اگر بیشتر رشد کرد چه؟ در جواب باید بگوییم تا حدی درست میگویید اما اگر نکرد چه؟ حد سود با اصول خاص خود تعیین میشود و یک روش محتاطانه برای حفظ سود است؛ زیرا روند صعودی همیشگی نیست و هر لحظه ممکن است بازار بریزد.
۵) خرید و فروش پلکانی
یکی از بهترین روشها در مدیریت ریسک در ارز دیجیتال در حین معاملات، خرید و فروش پلکانی است. خرید و فروش پلکانی یک استراتژی مکمل برای مدیریت ریسک است. در این روش به جای اینکه در یک نقطه به معامله وارد یا از آن خارج شویم، معاملات را در چندین مرحله پیش میبریم. یعنی کل سرمایه را به یکباره وارد بازار نمیکنیم بلکه در چند مرحله وارد میشویم؛ این کار باعث میشود اگر بازار برخلاف پیشبینیها حرکت کرد، ضرر نکنیم.
فروش پلکانی نیز فلسفه مشابه دارد؛ خروج تدریجی از معاملات ریسک کمتری دارد و باعث میشود حتی اگر بازار ناگهان برگردد بخشی از سود همچنان حفظ شود.
نتیجهگیری: چرا مدیریت ریسک در بازار پرنوسان کریپتو اهمیت ویژهای دارد؟
بازار ارزهای دیجیتال به واسطه نوساناتی که تجربه میکند، از پرریسکترین حوزههای مالی است. وقتی تریدر پوزیشنی باز میکند همیشه احتمال ضرر وجود دارد حالا یا کم یا زیاد! هر چه حجم معامله بزرگتر باشد، احتمال سود و ضرر هم بیشتر میشود و مدیریت ریسک نیز اهمیت بیشتری پیدا میکند.
مدیریت ریسک در ارز دیجیتال را جدی بگیرید و به هیچ استراتژی بدون مدیریت ریسک اتکا نکنید. زمانی متوجه اهمیت این موضوع میشوید که تحلیلها درست از آب درنیاید یا شرایط بازار ناگهان به کلی تغییر کند اما شما با مدیریت ریسک اصولی موفق به حفظ دارایی خود شدهاید.
سوالات متداول
تفاوت مدیریت ریسک با مدیریت سرمایه چیست؟
مدیریت ریسک و مدیریت سرمایه دو مفهوم متفاوت هستند. مدیریت ریسک یعنی شناسایی و کنترل خطرات احتمالی هر معامله تا جلوی ضررهای بزرگ گرفته شود. اما مدیریت سرمایه در ارز دیجیتال روی نحوه اختصاص دادن سرمایه روی انواع ارزها تمرکز دارد.
حد ضرر (Stop Loss) چه نقشی در مدیریت ریسک دارد؟
تعیین حد ضرر در مدیریت ریسک اهمیت بالایی دارد. استاپ لاس جلوی ضرر بیشتر شما را میگیرد و کمک میکند در زمان مناسب از بازار خارج شوید و سرمایه خود را حفظ کنید. با تعیین حد ضرر کمتر دچار احساسات میشود و با رسیدن بازار به قیمتی که برای استپ لاس تعیین کردید بهطور خودکار از معامله خارج میشوید.
آیا ابزار یا سایت خاصی برای مدیریت ریسک در معاملات ارز دیجیتال وجود دارد؟
برخی از بهترین سایتها برای اینکه مدیریت ریسک بهتری داشته باشید عبارتند از: برای محاسبه ریسک هر معامله، TradingView برای تعیین نسبت ریسک به ریوارد، و 3Commas برای تنظیم خودکار حد سود و ضرر. این ابزارها به شما کمک میکنند تصمیمهای دقیقتری بگیرید و از ضررهای سنگین جلوگیری کنید.
